Nog steeds is de ‘klassieke’ vorm van een rij-examen het populairst, dus een waarbij je als leerling moet schakelen. In totaal werden er vorig jaar ruim 496.000 rij-examens afgelegd, blijkt uit cijfers die het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) deelt met RTL Z. Daarvan was 12 procent een ‘automaat-examen’.
In 2015 was slechts 2 procent van het totale aantal examens een automaat-rijexamen. De elektrificatie van het Nederlandse wagenpark speelt mee, zegt een woordvoerder van het CBR. In elektrische auto’s hoef je immers niet te schakelen.
Dat het leeuwendeel van de geëxamineerden toch kiest voor een examen in een schakelauto heeft er volgens verschillende rijschool-brancheverenigingen mee te maken dat jongeren nog niet genoeg geld hebben om elektrische auto’s aan te schaffen. Die zijn vaak duurder tweedehands benzine- of dieselauto’s.
Ook speelt mee dat een schakelrijbewijs nog niet wordt beschouwd als het standaard rijbewijs B, die nodig is om auto’s te mogen besturen. Na een succesvol afgelegd automaat-examen krijgt iemand de code 78 op het rijbewijs. Hiermee mag je logischerwijs alleen in een auto met automaat rijden.
Lees ook Man die in 7 jaar al 21 keer is betrapt zonder rijbewijs crasht na dollemansrit
Het CBR ziet verder dat kandidaten een schakelrijbewijs willen omdat ze dan de vrijheid hebben om in elk type auto te rijden.
“Dat betekent dat rijscholen schromen om volledig over te stappen op automaat/elektrisch omdat ze bang zijn dan een deel van de markt te missen. Besef namelijk dat het grootste deel van de rijscholen uit eenpitters bestaat die maar één lesauto hebben. Die kiezen nu voor de zekerheid toch maar voor een fossiele schakelauto”, vervolgt de woordvoerder.
EU maakt iets mogelijk
Nieuwe Europese regelgeving kan ervoor zorgen dat het automaat-rijbewijs de standaard wordt in Nederland. Voor een schakelrijbewijs kan iemand dan extra lessen nemen. Als het aan verschillende brancheorganisaties ligt, vindt die omschakeling eerder vroeger dan later plaats.
Slagingspercentages
Het slagingspercentage voor B-rijbewijzen blijft volgens het CBR al jaren steken rond de 50 procent. “Dat wil niet zeggen dat er geen ontwikkeling in zit. In 1993 was het slagingspercentage nog 36 procent.” Het CBR vindt die 50 procent nog steeds de lage kant. Er zit volgens het CBR een groot verschil in kwaliteit tussen rijscholen.
Voor automaat-examens is het slagingspercentage (38 procent in 2025) nog lager. Het CBR zegt hier nog geen goed onderbouwde reden voor te hebben. “Mogelijk dat op dit moment het automaatexamen nog relatief vaak wordt ingezet bij kandidaten die moeite hebben om autorijden onder de knie te krijgen en om die reden wat vaker examen doen.”
Zo vindt Bovag dat lessen in een automaat op korte termijn al de standaard moet worden. “Wie ook in een handbak wil kunnen rijden, moet dan tijdens de opleiding óók een aantal uren lessen in een schakelauto hebben gelest.”
Ook de Federatie Autorijschool Management (FAM) pleit voor een aparte schakelmodule. “Op die manier kan iemand die eerst in een automaat heeft leren rijden later alsnog het schakelen leren. Dat zou beter aansluiten bij de ontwikkeling van het wagenpark richting elektrische voertuigen.”
Lees ook CBR bereidt kort geding voor tegen intimiderende oud-rijschoolhouder
Zo ver is het nog niet. Het is aan landen om deze Europese regels/richtlijn in nationale wetgeving om te zetten. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bevestigt dat er momenteel samen met het CBR en de RDW (die in Nederland de registratie van gemotoriseerde voertuigen en rijbewijzen verzorgt) wordt gekeken wordt naar de opties. “De verwachting is dat hierover in de tweede helft van 2027 meer bekend wordt.”
Duits model
In Duitsland is het al mogelijk om alleen in een automaatauto examen te doen en toch een ‘volwaardig rijbewijs’ te krijgen. Hiervoor is geen apart schakelexamen nodig. Wat extra lessen in een schakelauto volstaan. Meerdere brancheverenigingen zijn voorstander van dit model.
Al zien ze ook nog wel bezwaren. Omdat een schakelexamen niet nodig is, gaat een rijschool er uiteindelijk over of iemand goed genoeg kan rijden in een schakelauto. “Wij hebben geen signalen gekregen dat daar fraude mee wordt gepleegd in Duitsland, maar het systeem is wel fraudegevoelig”, zegt de Landelijke Beroepsvereniging Kwaliteitsbevordering Rijschoolbranche (LBKR).
Vereniging Rijschool Belang (VRB) voegt toe dat het in Duitsland kan omdat de rijschoolbranche daar meer door de overheid gereguleerd is.
“Dit vraagt in Nederland om een systeem van erkende rijscholen die die schakellessen mogen afnemen. Zo’n systeem is er nog niet, en moet er dan ook zo snel mogelijk komen”, vult Bovag aan.
Fossiel vs elektrisch
Exacte cijfers over hoeveel lesauto’s elektrisch zijn of een automaat bevatten, zijn er niet. Brancheverenigingen koppelen terug dat de elektrische auto logischerwijs aan terrein wint, maar dat de ‘fossiele auto’ nog steeds het belangrijkst blijft.
Dit komt doordat schakelen alleen in een fossiele auto kan worden aangeleerd, aldus FAM. Hierdoor voelen rijscholen zich volgens de branchevereniging ondanks de toenemende vraag naar elektrisch rijden vanuit consumenten, gedwongen om te blijven investeren in brandstofauto’s. Juist omdat de meeste leerlingen dus nog wel kiezen voor schakelen.
Lees ook Meer rijbewijzen ingenomen na rijden onder invloed
Diesel heeft wel plaatsgemaakt voor benzine, zegt FAM. “Geschikte dieselauto’s voor rijlessen zijn tegenwoordig nauwelijks meer te koop.” Hoewel de brancheverenigingen verwachten dat er minder lesuren nodig zijn (en er dus minder geld verdiend wordt) voor automaat-rijbewijzen, staan ze over het algemeen dus zeker niet onwelwillend tegenover de overstap naar elektrisch rijden.
Al is het alleen al vanwege de de flink gestegen kosten van olie door de oorlog in het Midden-Oosten. Hierdoor wordt elektrisch rijden aantrekkelijker voor rijscholen. Elektrische auto’s zijn weliswaar duurder in aanschaf, maar qua onderhoud en dus brandstofkosten goedkoper. En de rekening van die gestegen brandstofkosten komt volgens de brancheverenigingen nu vooral terecht bij de rijscholen.
In de onderstaande video komen de gestegen brandstofprijzen voor rijscholen aan bod: