NieuwsuurScootmobiels in de tbs-kliniek

Het aantal 65-plussers met tbs is in tien jaar tijd meer dan verdubbeld, naar ruim honderd. Tbs-klinieken worstelen met patiënten met ouderdomsklachten zoals dementie. Tbs-bhandeling heeft bij deze mensen soms geen zin meer. Maar ze kunnen nergens anders heen; verpleeghuizen blijken niet happig op het huisvesten van oude tbs’ers.

Omdat het risico op herhaling nog bestaat, ook bij tbs’ers met dementie, kunnen deze mensen nergens naartoe en verlengt de rechter de tbs steeds opnieuw. Terwijl een plek in een tbs-kliniek honderden euro’s per dag kost én schaars is: op dit moment wachten 270 mensen in de gevangenis tot er een behandelplek vrijkomt, terwijl ze hun straf al hebben uitgezeten.

De grote stijging van het aantal oude tbs’ers is onder meer ontstaan omdat rechters tbs steeds vaker opleggen, ook na een hoge gevangenisstraf. En tbs kan door de rechter eindeloos worden verlengd.

De vereniging van tbs-advocaten verwacht dat de vergrijzing binnen tbs-klinieken alleen maar zal doorzetten. “In een aantal recente zaken zijn hoge gevangenisstraffen opgelegd in combinatie met tbs. Dus die mannen komen pas in de tbs als ze op gevorderde leeftijd zijn”, zegt voorzitter Judith Serrarens.

Zo kreeg de 40-jarige schutter van de dubbele moord op een zorgboerderij in Alblasserdam recent dertig jaar cel en tbs met dwangverpleging opgelegd. Ook Thijs H. kreeg 22 jaar cel vanwege een drievoudige moord, met daarna nog tbs. Maar tbs-instellingen zijn niet per se ingesteld op de ouder wordende mens.

Dementie

Suzanne van Vugt is GZ-psycholoog bij de Pompekliniek in Nijmegen. De oudste patiënt op haar afdeling is in de tachtig en heeft dementie. Hij snapt niet meer waarom hij in de kliniek zit. “Een tbs-behandelafdeling is heel erg gericht op nieuwe vaardigheden aanleren, begrenzen, iemand verantwoordelijkheid laten nemen voor zijn eigen gedrag. Zodat er minder risico is op een delict. Maar iemand die zulke forse geheugenproblemen heeft, die kunnen we eigenlijk niets nieuws meer leren.”

TBS Nederland, waarbij elf klinieken zijn aangesloten, ziet ook een toename van het aantal patiënten met dementie. “Dat is lastig”, zegt Betty Brouns, voorzitter van TBS Nederland. Niet alleen voor de omgang op de afdeling, maar ook voor de behandeling. “Want onthoudt iemand nog wat je hebt gezegd? Op enig moment is behandeling helemaal niet meer mogelijk.”

Er zijn geen cijfers van het aantal mensen die op dit moment in een tbs-kliniek zitten zonder behandeling. Maar het gaat om meerdere patiënten, stelt TBS Nederland. Dat blijkt ook uit uitspraken van de rechter.

Bij mensen met dementie zie je vaak een verscherping van een karaktertrek. Dan kan iemand nog gevaarlijker zijn.

Betty Brouns, TBS Nederland

De groeiende groep oudere tbs-patiënten zorgt voor meer problemen voor het personeel. “Mensen die zich niet meer zelf kunnen wassen en aankleden, incontinent zijn, hulp nodig hebben bij het eten”, zegt Tijn Schellekens, hoofd patiëntenzorg en klinisch psycholoog bij de Van der Hoeven kliniek in Utrecht. “Onze reguliere medewerkers zijn daar niet voor opgeleid, die zijn opgeleid voor de psychiatrie.”

Een verpleegkundige of thuishulp inhuren voor tbs’ers met dementie is ook niet altijd mogelijk zegt Schellekens. “Je moet je afvragen of iemand wel alleen bij een patiënt op de kamer kan zijn. Hebben zij zicht op de mogelijke risico’s? Herkennen zij signalen als die patiënt iets van plan is?” Een verpleeghuis voor tbs’ers met speciaal opgeleid personeel, zou een uitkomst zijn, maar bestaat nog niet.

Sneller boos

TBS Nederland vindt dat er snel iets moet gebeuren. Want ook al krijgen tbs’ers dementie, iets in hen heeft gemaakt dat ze tot een bepaald delict kwamen, zegt Brouns. “Bij mensen met dementie zie je vaak een verscherping van een karaktertrek. En dat de regulatie van emoties slechter wordt, mensen worden sneller boos. Als dat bij een tbs’er gebeurt, kan iemand nog gevaarlijker zijn.”

Een zogenoemd ‘forensisch verpleeghuis’ zou de meest ideale oplossing zijn, vindt TBS Nederland. Ook omdat tbs’ers met dementie plaatsen bezetten van andere mensen die nu geen behandeling krijgen omdat ze niet doorstromen. Die blijven noodgedwongen in de gevangenis zitten.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid begrijpt de noodkreet van de klinieken en wil graag met een oplossing komen, maar zegt ook dat het een complex probleem is. In een brief aan de Tweede Kamer wordt gesproken over vijftig nieuw te creëren plekken, onder andere voor oudere tbs-patiënten. Het is onduidelijk wanneer die er moeten zijn.