Dat blijkt uit gegevens die RTL Nieuws heeft opgevraagd. Anderhalf jaar geleden luidde de Kamer van Koophandel (KVK) nog de noodklok over duizenden mogelijk criminele inschrijvingen per jaar. “Op dit moment hebben wij geen wettelijke gronden om bij twijfel een inschrijving te weigeren”, zei KVK-bestuurder Rodrique Engering toen.

De KVK heeft de verplichting elk bedrijf in te schrijven in het handelsregister. Maar soms hebben baliemedewerkers twijfels. Als er een autobedrijf op zes hoog wordt ingeschreven bijvoorbeeld, of als de bewuste ondernemer al eerder is veroordeeld wegens fraude. Volgens de KVK moet er daarom een strikter beleid aan de poort komen om criminelen te weren. “Wij willen strenger controleren en een zo schoon mogelijk handelsregister, waarin alleen maar bonafide ondernemers staan”, aldus Engering destijds tegen RTL Nieuws.

Tekst gaat verder onder grafiek.

17.000 dubieuze inschrijvingen in vijf jaar

De Kamer van Koophandel zegt sindsdien ‘constructief’ in gesprek te zijn met het ministerie van Economische Zaken om dit soort ondernemingen te weren. Maar concreet blijkt er nog weinig veranderd: baliemedewerkers van de KVK zagen vorig jaar 3728 mensen een bedrijf oprichten, waarbij zij vermoedens hadden van criminele bedoelingen. Dat zijn 500 inschrijvingen meer dan in 2024.

Gouden ticket

Een KVK-inschrijving geeft criminelen een dekmantel en toegang tot een bankrekening. Het wordt gezien als een gouden ticket, maar een bedrijf biedt meer voordelen voor misdadigers, zegt Jimmy Maan, criminoloog bij het lectoraat ondermijning van de Avans Hogeschool. “Het helpt ook om andere bedrijven op te lichten bijvoorbeeld. Onder het mom van een zakelijke bestelling kunnen zo grote partijen goederen worden ontvreemd.”

Ook kan een bedrijf worden opgericht om goederen te bestellen die, als ze door particulieren besteld zouden worden, vragen zouden oproepen, zegt Maan. “Zoals laboratoriummaterialen of chemicaliën.” Die kunnen vervolgens gebruikt worden voor de productie van drugs.

Toko als bank voor de onderwereld

Hoe bedrijven kunnen dienen als dekmantel, blijkt uit een onderzoek naar een toko in Rotterdam. De politie zag er mensen binnengaan met volle tassen en weer naar buitenkomen zonder een maaltijd of levensmiddelen te hebben gekocht. 

Bij een inval bleek er een geldtelmachine te staan: de toko bleek te worden gebruikt als een ondergrondse bank, waar tussen 2020 en 2024 ruim 51 miljoen euro is doorgesluisd. Vermoedelijk afkomstig uit de cocaïnehandel. De eigenaren kregen in januari celstraffen van 4 en 10 jaar en flinke boetes opgelegd voor het medeplegen van witwassen en deelname aan een criminele organisatie.

100 miljard aan verdachte transacties

Opsporingsdiensten zien steeds vaker de cruciale rol van legaal opgerichte bedrijven voor de onderwereld. Zo telde de Financial Intelligence Unit (FIU), die meldingen van ongebruikelijke financiële activiteiten onderzoekt, in de afgelopen vijf jaar bijna 600.000 verdachte transacties. Samen goed voor ruim 100 miljard euro. Dat aantal is meer dan een verdubbeling ten opzichte van de vijf jaar daarvoor.

Voor de Onderwereldkaart, waarmee de onderzoeksredactie van RTL Nieuws gemeenten vergelijkt op het risico op ondermijnende criminaliteit, is op meerdere manieren gekeken naar criminele signalen bij bedrijven. Zo zijn verdachte geldstromen, veroordeelde bestuurders en andere rode vlaggen in de bedrijfsvoering in kaart gebracht.

Tekst gaat verder onder kaart.

Volgens criminoloog Jimmy Maan starten criminelen niet alleen zelf bedrijven. In andere gevallen proberen ze bij normale ondernemers te infiltreren. “Criminelen maken dan gebruik van normale ondernemingen omdat het te moeilijk of omslachtig is het zelf te doen, of te veel risico met zich meebrengt om ‘op papier’ betrokken te zijn bij het bedrijf. Dat helpt om ontdekking te voorkomen.”

Dit soort inmenging kan zich soms buiten het zichtveld van een ondernemer afspelen, maar volgens Maan ook worden afgedwongen met geweld en chantage. “Het brengt vaak een hoop ellende met zich mee: reputatieschade, wegtrekkende klanten, bedreigingen en soms zelfs aanslagen.”

In deze video zie je hoe criminelen zich tussen eerlijke ondernemers wringen in een Utrechtse winkelstraat. 

Verantwoording

Voor dit artikel zijn gegevens opgevraagd bij de Kamer van Koophandel en zijn cijfers uit jaarverslagen van de Financial Intelligence Unit op een rij gezet. 

Daarnaast is gebruik gemaakt van cijfers uit de Onderwereldkaart, een onderzoek van RTL Nieuws naar het risico op ondermijnende criminaliteit in Nederlandse gemeenten. Daarin zijn ook specifieke indicatoren voor bedrijven meegenomen. Het gaat onder meer om cijfers van het platform Zicht op Ondermijning en bedrijfsinformatiespecialist GraydonCreditsafe. 

Wil je meer weten over het onderzoek naar de Onderwereldkaart? In dit artikel beantwoorden we verschillende vragen over de Onderwereldkaart. Er is ook een uitgebreide verantwoording, waarin je kunt lezen hoe we te werk zijn gegaan. Die vind je hier.