EBN (Energie Beheer Nederland) trekt jaarlijks vanaf april, de start van het zogenoemde ‘vulseizoen’, de knip om de gasbergingen, samen met marktpartijen, te helpen vullen. De opslagen, die nog maar een vulgraad van zo’n 5 procent hebben, zijn een strategische buffer voor de winter, voor plotselinge tekorten, en voor het dempen van prijsschommelingen op de energiemarkt.
Het staatsbedrijf heeft dit jaar een grotere vultaak dan ooit, en een budget van zo’n 8 miljard euro om gas in te kopen, dat wordt geleend van de overheid. Gaat de belastingbetaler daarmee mede opdraaien voor de kosten van het vullen van de bijna lege gasbergingen?
‘Heel erg duur’
Tweede Kamerlid Hidde Heutink (Groep Markuszower) vreest ervoor. Hij vindt dat verantwoordelijk minister Stientje van Veldhoven (Klimaat) het risico moet zien te vermijden, zo zei hij tijdens het recente debat over de economische gevolgen van de oorlog.
Dat heeft te maken met huidige prijs. Koopt EBN nu gas in om het op te slaan, dan is dat namelijk ‘heel erg duur’. De kans dat het vervolgens in de komende winter tegen een veel lagere dagprijs moet worden verkocht, en je dus verlies draait, is aanwezig. En dan beland je volgens Heutink in een situatie waarin ‘de belastingbetaler voor de kosten opdraait’.
Lees ook Gasprijs schiet omhoog door oorlog, terwijl Nederlandse voorraad laag is
Het ‘allerbelangrijkste’ dat via EBN wordt voorkomen, is dat er niet genoeg gas in de opslag komt te zitten, antwoordt Van Veldhoven. Europese lidstaten hebben afgesproken dat de bergingen per 1 november voor zeker 80 procent gevuld moeten zijn. Dat is een nodige buffer voor de winter en helpt de levering te garanderen, mocht die onverwacht stokken.
Daar moet EBN bij helpen. Maar, drukt de minister de Kamer op het hart, het grijpt alleen in als de markt het laat afweten en zal dat doen met ‘verstandig aankoopbeleid’. Normaal gesproken beginnen bedrijven zoals Eneco, RWE en Shell vanaf april met het vullen van de bergingen. En zo niet, dan springt het staatsbedrijf bij.
Vulagent
EBN is ‘de vulagent van de Nederlandse staat’, zegt EBN-woordvoerder Marcel Hoenderdos. De overheid is voor 100 procent eigenaar. Het bedrijf zet sinds de energiecrisis van 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel, belastinggeld in om gas in te kopen.
In eerste instantie vulde EBN alleen de gasopslag Bergermeer. Vorig jaar kwamen die in Alkmaar, Norg en Grijpskerk daarbij, mede doordat gashandelaar GasTerra de activiteiten daar staakt. De genoemde bergingen zijn de vier grote opslagen van Nederland. Er kan in totaal 14 miljard kubieke meter aardgas in (140 TWh).
EBN heeft in 2026 een zogenoemde vultaak van maximaal 80 Terawattuur (TWh) aan gas dat in de bergingen kan worden opgeslagen. In 2025 was het nog zo’n 25 TWh. En het jaar ervoor vulde EBN voor 12 TWh.
Hans van Cleef, energie-expert bij EqoLibrium, verwacht dat EBN zijn vultaak volledig zal moeten uitvoeren voordat de markt bijspringt. “Daarmee verschuift het prijsrisico voor een groot deel naar de overheid”, zegt hij. Op dit moment is het voor marktpartijen namelijk niet winstgevend om gas in te kopen en op te slaan.
Normaal gesproken wordt dat vanaf april commercieel interessant, als de vraag en de prijzen dalen en het gas relatief goedkoop kan worden ingekocht, om het in de winter met winst te verkopen. Maar met de torenhoge energieprijzen verdampt dat model en is het voordeliger om te wachten. “Dat zullen ze volgens mij zo lang mogelijk doen.”
Geen tijd
Die tijd heeft EBN niet onbeperkt. Er kan namelijk maar een maximum hoeveelheid gas per dag de berging in. Wil je per november op een vulgraad van 80 procent zitten, dan moet je volgens Van Cleef uiterlijk begin mei wel gaan vullen.
Hoe en wanneer dat gebeurt, of tegen welke (verkoop)prijs, wil EBN niet zeggen. “Dat ligt commercieel gevoelig”, zegt Hoenderdos. Duidelijk is wel dat er voor dit jaar een lening van een kleine 8 miljard euro in de boeken staat voor de inkoop. Maar met de huidige energieprijzen kan dat ook zomaar meer worden, zei minister Heinen deze week tegen RTL Z.
Het is de bedoeling dat dit geld terug wordt verdiend. “EBN verdiende de afgelopen jaren veel geld voor de staat”, zegt Rene Peters, gas-expert bij TNO. Dat komt ook doordat het bedrijf meer doet dan alleen gas inkopen, opslaan en weer doorverkopen. “Ze nemen deel aan alle olie- en gaswinningsprojecten in Nederland.”
Lees ook Aanvullen gasvoorraden ‘kan 6 tot 7 miljard euro kosten’
Tijdens de vorige energiecrisis leverde dat, ondanks waarschuwingen over miljarden aan kosten, juist miljarden op. Dat kon onder meer doordat het bedrijf het aangekochte gas direct weer doorverkocht aan marktpartijen, zo zei EBN-topman Jan Willem van Hoogstraten tegen de Volkskrant.
‘Een serieuze zorg’
Of dat nu ook lukt, is nog maar de vraag, zegt Peters. Volgens hem hebben marktpartijen al een tijdje minder zin in het aanleggen van reserves, omdat er steeds meer risico’s aan kleven en het minder winstgevend wordt. En is dat voor Shell zo, dan is dat ook zo voor EBN. “Een serieuze zorg.”
Het is ook te zien aan de groeiende vultaak van EBN, zegt de kenner, die 80 Terawattuur ‘echt wel veel noemt’. Waar de markt het laat afweten, springt de overheid vaker bij. Het is volgens Peters de prijs die moet worden betaald voor leveringszekerheid. Al zullen de eventuele extra kosten mogelijk ook weer worden doorberekend waar dat kan.
Gasunie, het bedrijf dat verantwoordelijk is voor het transport van gas in ons land, maakt zich geen zorgen over de aanvoer van gas, zo zie je in deze video.