Toevallig was de journalist in het Nationaal Historisch Museum van Roemenië toen de aankondiging volgde van een persconferentie met groot nieuws over de kunstroof. Het Drents Museum had de helm in bruikleen ten tijde van de roof. “Ik sprak met mensen over de gestolen goederen. En ineens ging het heel snel. Iedereen ging naar schermen toe om de persconferentie te volgen. Mensen moesten huilen. Ze waren zo blij”, vertelt hij.
En niet alleen de medewerkers van het museum in Roemenië. “Het is nog steeds het gesprek op straat in Roemenië, de vondst van de helm. En eigenlijk is het al het hele jaar sinds de roof het gesprek.” De gouden helm wordt vergeleken met de Nachtwacht van Roemenië. Het is van onschatbare waarde en staat in menig schoolboek.
Het is een belangrijk onderdeel in de geschiedenis van de Daciërs, een volk dat vroeger woonde in wat nu Roemenië is. Omdat er geen geschreven bronnen uit de tijd van de Daciërs zijn, zijn archeologische vondsten belangrijk om onderzoek te kunnen doen naar het volk. De tentoonstelling van het Drents Museum telde zo’n 670 Dacische stukken, en de helm was het absolute pronkstuk.
“Het belangrijkste was dat deze helm weer gevonden werd”, zegt Rus. “Niet dat de Nederlandse staat een schadevergoeding moet betalen aan Roemenië en ook niet het aantal jaar gevangenisstraf voor de daders.” Dat heeft het OM in Nederland ook altijd gezegd: de prioriteit ligt bij het vinden van de helm.
Op 1 april is die dus na een deal met de verdediging teruggegeven. De helm heeft lichte schade opgelopen en moet gerestaureerd worden. Het is niet bekend of dat hier in Nederland of in Roemenië gebeurt. “Wat ik weet is dat de helm nu in bezit is van de Roemeense autoriteiten. Maar of die nu hier in Nederland ligt in een bank, of op een veilige plaats, of al terug is in Roemenië, dat weet ik niet. Wanneer de helm terug is in het museum in Roemenië, dan laten ze het ons in ieder geval zien.”
In Roemenië kwam na de kunstroof veel kritiek op het Drents Museum, de beveiliging, maar ook op het museum en de politiek in Roemenië. Ten tijde van de roof was het verkiezingstijd. “Sommige partijen hoopten hiervan te profiteren.” En de vraag ging rond hoe het kon dat zo’n belangrijke kunstschat uitgeleend werd. Toch hoopt Rus dat de helm niet alleen in Roemenië blijft.
“Iedereen die ik heb gesproken in de culturele sector zegt dat deze helm ontzettend belangrijk is voor onze cultuur. Zo’n kunstroof kan gebeuren, en het is nu gebeurd. Maar we kunnen de helm nu niet weer mee terugnemen en vervolgens in Roemenië verborgen houden. Het is goed om dit te laten zien.”
Hij loopt om de tuin van het museum heen. “Waar zijn de dieven naar binnen gegaan?”, vraagt hij. Als hij de plaats van de nooduitgang ziet, pakt hij zijn telefoon en begint foto’s te maken. Daarna loopt hij door naar de ingang van het museum. Hij wil het ook wel eens van binnen zien.