De waarschuwing klonk al jaren: er moet iets gebeuren, anders kunnen nieuwe woningen in de provincies Utrecht, Flevoland en Gelderland straks niet meer worden aangesloten op het stroomnet. Om dit af te wenden, heeft het kabinet vergaande maatregelen aangekondigd. Maar wat is netcongestie eigenlijk en waarom is dat volle stroomnet juist in deze provincies een probleem?
1. Wat is netcongestie?
Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet op bepaalde momenten (met name tussen 16.00 en 21.00 uur) of op bepaalde plekken vol zit. Er kan dan niet genoeg stroom worden vervoerd om aan alle vraag te voldoen, of om alle opgewekte stroom van bijvoorbeeld zonnepanelen terug te leveren aan het stroomnet.
Dat probleem ontstaat doordat vraag en aanbod van elektriciteit sterk zijn gegroeid. Huishoudens gebruiken meer stroom door warmtepompen en elektrische auto’s, terwijl bedrijven en zonne- en windparken juist veel stroom willen terugleveren. Het hoogspanningsnet in Nederland, dat stroom vervoert van producenten naar regionale netbeheerders, is daar op veel plekken niet snel genoeg op aangepast.
2. Waarom is netcongestie juist in Utrecht, Flevoland en Gelderland een probleem?
In deze drie provincies komen meerdere ontwikkelingen samen. Ten eerste is dit een regio met sterke economische groei en veel woningbouw, wat zorgt voor een snel stijgend elektriciteitsverbruik. Tegelijk ligt hier veel grootschalige duurzame opwek, vooral zonneparken in Flevoland en Gelderland.
Tennet, dat het hoogspanningsnet in Nederland beheert, noemt vooral deze provincies dan ook ‘knelgebieden’. Zonder snelle ingrepen dreigt daar een aansluitstop, ook voor huishoudens. Dat betekent dat nieuwbouw in de knel komt – zonder stroom geen huis. Zomaar nieuwe huizen aansluiten op het stroomnet kan immers niet; als te veel mensen tegelijkertijd het stroomnet gebruiken, kunnen de kabels overbelast raken.
Het hoogspanningsnet in deze regio’s kan de pieken simpelweg niet meer aan. Netuitbreidingen zijn gepland, maar die kosten jaren door lange vergunningprocedures, personeelstekorten en gebrek aan ruimte. In Utrecht levert dit dus daadwerkelijk een aansluitstop op.
In andere provincies is netcongestie ook een groot probleem, al is daar nog geen sprake van een aansluitstop. Grote bedrijven komen wel al op een wachtlijst terecht als ze een nieuwe of zwaardere aansluiting willen op het stroomnet. Voor kleinere bedrijven en huishoudens gold dit niet. Maar op 1 juli gaan nieuwe regels in, waardoor ook deze zogenoemde kleinverbruikers mogelijk langer moeten wachten op een aansluiting.
3. Heb ik straks nog wel stroom?
Geen zorgen: als je woning nu al is aangesloten op het stroomnet, wordt je elektriciteit niet opeens afgesloten. Wel kan het zijn dat je langer moet wachten als je bijvoorbeeld je huis wilt verduurzamen met zonnepanelen of koken op inductie; als je een elektrische warmtepomp wilt of een laadpaal voor je elektrische auto. Daar moet je meterkast namelijk voor uitgebreid worden, naar een zwaardere 3-fasenaansluiting.
4. En wat als ik een nieuwbouwhuis koop in één van deze drie provincies?
In de plannen van het kabinet wordt het stroomnet in vijf knelregio’s opgedeeld. In vier van deze regio’s kan een aansluitstop daardoor worden afgewend. Kopers van een nieuwbouwhuis in Gelderland of de Flevopolder kunnen voorlopig dus opgelucht ademhalen.
Nieuwbouwprojecten die in en om de stad Utrecht al in de pijplijn zitten, kunnen ook nog op het net worden aangesloten. Ook als de bouw nog niet is begonnen. Nieuwbouwplannen die verder in de toekomst liggen, komen in theorie eerst op een wachtlijst te staan. Een project als Rijnenburg, een poldergebied in het zuidwesten van Utrecht, zou hierdoor vertraging op kunnen lopen.
Dit is een groot probleem voor toekomstige woningbouw in de regio. Ook de landelijke harde afspraak dat er vóór 2030 een miljoen nieuwbouwwoningen bijkomen, komt hiermee onder nog grotere druk te staan.
Duizenden ondernemers wachten op een aansluiting op het stroomnet. Op het strand van Scheveningen heeft Stedin iets bedacht om het makkelijker te maken: het strandnet: