Het is nog maar de vraag of controles bij de Duitse grens overeind blijven staan. De Duitse rechter oordeelde deze week dat de grenscontroles bij Luxemburg in strijd zijn met het Schengenverdrag, en dat maakt de roep voor open grenzen onder inwoners en bedrijven in de Nederlands-Duitse grensstreek steeds luider.

“Wij zetten ons al vijftig jaar in voor een open grensregio, dan is het heel raar dat je grenscontroles en daarmee ook obstakels gaat opwerpen”, vertelt directeur Vincent ten Voorde van de Eems Dollard Regio (EDR), de organisatie die opkomt voor inwoners en bedrijven in de grensregio van Noord-Nederland en Duitsland.

De Duitse grenscontroles zijn twee jaar geleden ingevoerd, bedoeld om illegale migratie te remmen, al leidt het ook tot kritiek. “Het zijn structurele controles waar mensen van de snelweg af moeten, gecontroleerd worden en in de file staan: dat zorgt voor ontzettend veel overlast”, aldus Ten Voorde. “Tegelijkertijd veroorzaakt het ook sluipverkeer in steden en dorpen rondom de grenscontroles, omdat mensen voor de grensovergang van de snelweg afgaan. Je kunt dus ook je vraagtekens zetten bij de effectiviteit van grenscontroles, want de grensregio heeft er last van.”

Een argument dat voor hem nog zwaarder weegt, is de verdwijnende mentaliteit van de opengrensregio. “Het meest vervelende is dat deze controles de mentaliteit van open grenzen teniet doen, dat vind ik ontzettend jammer.”

Om vergelijkbare redenen spande een Duitse hoogleraar strafrecht een zaak aan tegen de Duitse overheid, nadat hij vorig zelf gecontroleerd werd op de grens met Luxemburg. Saillant detail is dat de hoogleraar toen op de weg terug was van de viering van 40 jaar Schengenverdrag, dat vrij verkeer van personen tussen EU-lidstaten garandeert. Hij stapte naar de rechtbank in het Duitse Koblenz, die oordeelde dat de controles in strijd zijn met het verdrag.

“En het aantal migranten die bij de grenscontroles ‘gepakt’ worden is minimaal, zeker als je het afzet tegen het aantal uitgevoerde controles. Het doel wordt dus niet bereikt, plat gezegd is het ook een beetje voor de bühne wat we zien gebeuren”, zegt Ten Voorde.

Overigens betekent het nog niet dat de grenscontroles van de baan zijn, want het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken bereidt zich voor op een hoger beroep. “Er zal dus niet direct iets gaan veranderen”, verwacht Ten Voorde. “Wel zien wij de uitspraak als een bevestiging dat er wat mankeert aan de argumentatie achter de grenscontroles.”

Daarom blijft EDR zich ook samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en grensgemeenten inzetten voor een open grensregio, met vrij verkeer van goederen en personen. “Ik rij regelmatig bij Emmen de grens over, daar is het al helemaal bal omdat er regelmatig files staan.”

Dat beeld wordt bevestigd door directeur-bestuurder Herman Idema van Ondernemend Emmen. “Je rijdt door de grenscontrole en denkt: waarom sta ik hier eigenlijk stil? Ik heb nog nooit gezien dat een vrachtwagen stilgezet wordt. Het levert alleen maar hinder en oponthoud op.”

Ondanks dat het laatste woord over de kwestie nog niet gezegd is, heerst er bij Idema een voorzichtig optimisme. “De grenscontroles zijn generieke maatregelen, dus als de uitspraak van de rechter blijft staan, dan stoppen de grenscontroles niet alleen in Luxemburg. Dan zal alles van tafel gaan”, verwacht hij.

En daar zou Idema maar wat blij mee zijn. Volgens hem zijn de controles ‘zo lek als een mandje’, omdat niet op alle vierhonderd grensovergangen gecontroleerd wordt. “Inhoudelijk hebben de grenscontroles geen zin. Als je echt wat wil doen, moet je aan de buitengrenzen van Europa gaan controleren.”

Daar kan ook Ten Voorde zich in vinden. “De grenscontroles veroorzaken nu kosten voor ondernemers, bijvoorbeeld hogere transportkosten omdat ze langer aan de grens vaststaan. Wat we met elkaar willen in Europa is dat de binnengrenzen open zijn, waarbij we van elkaars sterktes en krachten profiteren.”