DUO gebruikte jarenlang een discriminerend algoritme om te bepalen welke studenten gecontroleerd moesten worden op fraude met hun hogere uitwonende beurs. Daarvoor werden studenten ingedeeld in risicogroepen. Dat gebeurde onder meer op basis van leeftijd, type onderwijs en de afstand tot het ouderlijk adres. Volgens DUO waren dit neutrale factoren.

Uit onderzoek bleek echter dat het algoritme indirect discrimineerde. Dat komt doordat mbo-studenten relatief vaker een niet-westerse migratieachtergrond hebben en juist die mbo-studenten gemiddeld dichter bij hun ouders wonen.

DUO stelt dat bij een derde van de huisbezoeken misbruik is vastgesteld.

Sheila Angela is een van de duizenden (oud-)studenten die inmiddels excuses hebben ontvangen. Ze verhuisde als tiener met haar ouders van Aruba naar Amsterdam. Tegen het einde van haar opleiding besloot ze naar Deventer te verhuizen. “Ik kon in Amsterdam geen woning vinden die binnen mijn budget paste,” vertelt ze aan RTL Nieuws. “En omdat ik een tweede opleiding in Deventer zou gaan doen, wilde ik daar alvast wonen.”

Kort na haar verhuizing werd er bij haar aangebeld. Twee ‘stoere’ vrouwen van DUO stonden voor de deur. “Ze kwamen voor een controle. Ze zeiden alleen goedemorgen en dat ze naar binnen wilden om een kijkje te nemen. Het was geen vraag.” De inmiddels 29-jarige Sheila stond naar eigen zeggen met haar mond vol tanden en bevroor.

Foto’s van ondergoed 

Eenmaal binnen maakten de medewerkers foto’s in haar woning. “Van persoonlijke documenten en spullen. Zelfs van mijn ondergoed”, vertelt ze. “Ze zeiden niks en stelden geen vragen. Toen ze klaar waren, gingen ze weer weg. Ik wist niet waarvoor ze kwamen. Ik dacht even dat het oplichters waren.”

Ze belde daarna met DUO. Daar werd gezegd dat het om een standaardcontrole ging. “Maar er is nooit een dossier aangemaakt. Ik weet dus niet wat er met die foto’s is gebeurd.”
 

Het bezoek heeft een blijvende indruk achtergelaten. “Ik vond het veel te autoritair. Ik snap dat je wilt controleren op fraude, maar je moet iemand toch informeren? En toestemming vragen om binnen te komen?”, zegt ze. “Een beetje meer duidelijkheid was op z’n plek geweest.”

Tientallen miljoenen aan compensatie 

In totaal is er tientallen miljoenen euro’s uitgetrokken om getroffen studenten te compenseren. Sheila ontving haar brief met excuses. Ook krijgt ze 500 euro. “Ik ben blij met het gebaar. Maar het is voor mij een harde reminder dat discriminatie, in welke vorm dan ook, nog steeds bestaat.” 

Reactie DUO 

“Het verhaal van Sheila staat helaas niet op zichzelf”, zegt woordvoerder Mark Dijkhuis. “Sheila is één van de vele (oud-)studenten die destijds te maken heeft gehad met indirecte discriminatie door DUO en ook een naar gevoel heeft overgehouden aan een huisbezoek.”

Dijkhuis geeft aan de tijd niet te kunnen terugdraaien. “Wel hopen we dat deze schadeafhandeling een bijdrage levert aan herstel van vertrouwen, voor Sheila en de (oud-)studenten voor wie het bij alleen een huisbezoek bleef.”

Dijkhuis adviseert om in alle gevallen via Mijn DUO te controleren of je gegevens kloppen. “En mocht je nou tussen 2009 en 2023 een huisbezoek hebben gehad, neem dan sowieso contact op met DUO.”