De zogenoemde War Powers Resolution, een wet uit 1973, gaf president Donald Trump zestig dagen de ruimte om Iran aan te vallen zonder toestemming van het Congres, het Amerikaanse parlement. Maar niet onbeperkt. 

Volgens de wet mag de president in een noodsituatie zestig dagen militair ingrijpen zonder het Congres te raadplegen. De bevoegdheid om oorlog te verklaren ligt normaal gesproken juist bij dat orgaan. Na die periode stelt de wet beperkingen aan de macht van het presidentschap en moet er alsnog om toestemming worden gevraagd.

Deadline verstrijkt

Die vaste termijn verstrijkt morgen. De oorlog tussen Iran en de Verenigde Staten en Israël begon op 28 februari, maar omdat Trump het Congres pas op 2 april formeel inlichtte, valt de deadline op 1 mei. De president kan nog gebruikmaken van een eenmalige verlenging van maximaal dertig dagen, maar die is alleen bedoeld om een veilige terugtrekking van Amerikaanse troepen mogelijk te maken, niet om offensieve operaties voort te zetten.

Democraten in het Congres hebben sinds het begin van de oorlog meerdere moties ingediend om Trumps oorlogsbevoegdheden in te perken. Zij wijzen onder meer op de stijgende energieprijzen en de volgens hen afnemende kans op een diplomatieke oplossing. Republikeinen hielden die pogingen tot nu toe tegen.

Wat doen de Republikeinen?

Volgens correspondent Erik Mouthaan is het nu dan ook vooral spannend hoe de Republikeinse Partij zich zal opstellen na het verstrijken van de deadline. Een meerderheid schaarde zich tot nu toe achter het standpunt dat een beperking van de bevoegdheden van de president tijdens een grootschalig conflict in het Midden-Oosten de militaire operatie zou kunnen schaden.

“De meeste Republikeinen geven Trump nog steeds zijn zin”, stelt Mouthaan. “Toch is er ook een aantal opstandige partijgenoten die vinden dat de president toestemming van het Congres nodig heeft.”

Zo schreef de Republikeinse senator John Curtis in een opiniestuk dat hij ‘militaire acties die langer duren dan zestig dagen niet zou steunen zonder goedkeuring van het Congres’. Ook andere Republikeinen zouden volgens de Amerikaanse krant The New York Times waarschuwen dat Trump politieke steun kan verliezen als het conflict tot in mei voortduurt. 

Daarbij spelen de aankomende tussentijdse verkiezingen in november, de zogeheten midterms, een belangrijke rol. “De oorlog is diep impopulair, mede door de gestegen energieprijzen”, stelt Mouthaan. Uit een peiling van Reuters en Ipsos van eind april blijkt dat slechts 22 procent van de ondervraagden tevreden is over Trumps regeringsbeleid op het gebied van kosten van levensonderhoud. Volgens Mouthaan kan dat Republikeinen ertoe bewegen dat ze zich tegen een uitbreiding van de oorlog keren. 

Eerder maakten we deze video over het huidige staakt-het-vuren tussen Iran en de Verenigde Staten (de tekst gaat daarna verder):

Toch betekent het aflopen van de zestig dagen termijn niet dat er van het ene op het andere moment geen aanvallen meer kunnen plaatsvinden. Het hoeft niet eens direct tot een stemming over de oorlog te komen. 

Negeren deadline

“Achter de schermen wordt flink onderhandeld”, zegt Mouthaan. “Het zou zomaar kunnen dat de deadline vrijdag wordt genegeerd en dat op een later moment een compromis wordt gepresenteerd om door te gaan.”

Volgens hem werkt het Witte Huis aan het vinden van tijdelijke oplossingen, waardoor ze toch door kunnen gaan. “Daarbij zetten ze de Republikeinen onder druk om Trump de vrijheid te geven om te doen wat hij nodig vindt.”