Een dag na een protest tegen een nieuwe moskee komt een handvol buurtbewoners uit de wijk Caferaga in Istanbul bijeen. Hoewel het officieel een algemene vergadering is waar bewoners uiteenlopende kwesties kunnen aankaarten, wordt de agenda al snel door één onderwerp gedomineerd: het gebedshuis dat gepland staat op een parkeerplaats die nu ruimte biedt aan zo’n duizend auto’s. Dat parkeerterrein is cruciaal in een overvol district waar automobilisten vaak vergeefs naar een plek zoeken.

Aan het hoofd van de tafel zit Hanife Dagistanli, die sinds 2024 wijkhoofd is van de Caferaga-buurt. „Wij zijn niet alleen tegen een moskee hier. We zijn tegen elke vorm van bebouwing op deze plek”, zegt zij. „Wij willen dat dit terrein openblijft en wordt gebruikt voor het publieke en ecologische belang.” Om dat betoog kracht bij te zetten is ze een petitie tegen de bouw van de moskee begonnen en vraagt ze aanwezige buurtbewoners die te ondertekenen.

De nieuwe moskee moet verrijzen op het plein bij de Kadiköy-pier, waar dagelijks duizenden passagiers aankomen met ferry’s vanuit de Europese kant van Istanbul. Daarmee wordt de moskee een van de eerste gebouwen die bezoekers van de wijk zien zodra ze aan land gaan. Voor veel bewoners betekent dit dat de moskee niet alleen een religieus gebouw wordt, maar ook een nieuw en gezichtsbepalend gezicht van het district Kadiköy, dat aan de Aziatische kant van Istanbul ligt.

Volgens de plannen gaat het om een omvangrijk complex van ruim 33.500 vierkante meter, bestemd voor een moskee en voorzieningen zoals een fontein en een cultureel centrum. De moskee moet plaats bieden aan zo’n twintigduizend gelovigen; er komt ook een parkeergarage en een herinrichting van het plein. Juist de schaal maakt het project controversieel in Kadiköy. Het district geldt als een meer seculier en cultureel liberaal deel van Istanbul, dat al jaren wordt bestuurd door oppositiepartij Republikeinse Volkspartij (CHP). 

Als je naar zulke projecten kijkt, moet je ze niet alleen technisch beoordelen, ze zijn ook politiek van aard

Ardil Acar

bewoner

Moskeeën op symbolische plekken

Voor veel bewoners voelt de komst van de moskee als de zoveelste episode in een al jaren sluimerende cultuuroorlog, in de stad en in Turkije als geheel, tussen een seculiere levensstijl en een steeds zichtbaardere aanwezigheid van religie in de openbare ruimte. Dat blijkt ook tijdens de bijeenkomst als buurtbewoners hun vragen en zorgen mogen uiten. 

„Als je naar zulke projecten kijkt, moet je ze niet alleen technisch beoordelen, ze zijn ook politiek van aard”, zegt Ardil Acar (26), die actief is binnen de lokale Turkse arbeiderspartij TIP. Een deel van de aanwezige buurtbewoners knikt instemmend mee.

„Sociaal gezien probeerde de AKP, de partij Erdogan, haar culturele invloed in Istanbul te versterken via symbolische plekken zoals het Taksimplein”, zegt Acar later op een terras. Rond dat centraal gelegen plein speelde jaren geleden een vergelijkbare discussie over de bouw van een grote moskee. In 2021 opende de Taksim-moskee haar deuren, ondanks veel verzet.

Enorme concentratie van mensen

Het idee voor de megamoskee in Caferaga is niet nieuw. Al in 2015 diende het Turkse directoraat voor religieuze zaken, Diyanet, in samenwerking met het ministerie van Milieu en Stedelijke Ontwikkeling een verzoek in. Het project stuitte toen op verzet van het Kadiköy-bestuur en van de Kamer van Architecten, die naar de rechter stapten. In eerste instantie kregen zij gelijk, waardoor het plan in 2020 werd geschrapt. Na een beroepsprocedure werd de annulering in hoger beroep teruggedraaid en lag het project eind 2025 weer op tafel, waarna de weg voor de bouw alsnog werd vrijgemaakt.

„Het debat wordt vaak teruggebracht tot ‘voor of tegen een moskee’. Maar daar gaat het eigenlijk niet om”, zegt wijkhoofd Dagistanli (49) twee weken na de wijkbijeenkomst op haar kantoor. Ze is een vast aanspreekpunt en bekend gezicht in de wijk omdat ze actief in contact staat met buurtbewoners. „Stel dat men daar een groot operagebouw of bioscoop wilde bouwen, iets dat juist aantrekkelijk zou zijn voor mensen die nu tegen de moskee zijn. Ook dan zouden wij bezwaar maken. Het probleem is dat je een enorme concentratie van mensen creëert op een plek die al overbelast is, zonder dat er een plan is hoe de infrastructuur dat moet opvangen”, zegt ze.

Dagistanli wijst daarnaast op de ecologische gevolgen: „Als je daar bouwt, kun je het gebied niet meer gebruiken voor waterzuivering en dat maakt de vervuiling van de Zee van Marmara erger.” En dat terwijl de Turkse binnenzee, die de Zwarte Zee en de Egeïsche Zee met elkaar verbindt, ecologisch al onder druk staat door vervuiling.

Niet alleen aanhangers van de AKP gaan naar de moskee. Ook kiezers van oppositiepartijen

Orhan Kahya.

districtsvoorzitter AK-partij

Buiten bidden

Voorstanders laten ook van zich horen. Kort na het protest tegen de bouw organiseerde een groep religieuze buurtbewoners een demonstratie vóór de moskee. Hun belangrijkste argument: in Kadikoy is het aantal gebedsplekken beperkt, waardoor moskeeën op vrijdagen en tijdens religieuze feestdagen vaak overvol raken en mensen buiten moeten bidden.

Dat ziet ook Orhan Kahya, districtsvoorzitter van de AK-partij. „De bevolking is verdrievoudigd, maar het aantal gebedsplekken is niet in dezelfde mate meegegroeid. Dat mensen buiten bidden, laat zien dat er een tekort is”, zegt hij op zijn kantoor. Dat er naar de AKP wordt gewezen, wuift hij weg en noemt hij een versimpeling van het debat. „Wij kijken hier niet politiek naar. Dit gaat om een maatschappelijke behoefte, niet om partijpolitiek. Niet alleen aanhangers van de AKP gaan naar de moskee. Ook kiezers van oppositiepartijen doen dat.”

De bouw had in mei van start moeten gaan, maar dat is nog niet het geval. Er loopt nog een juridische procedure tegen het project, waardoor de uitvoering voorlopig onzeker blijft.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie