zondag, 07:00•Aangepast maandag, 16:44

  • Miles Anderson

    redacteur Nieuwsuur

  • Miles Anderson

    redacteur Nieuwsuur

De bouw van tienduizenden woningen in Nederland loopt vertraging op door regels rond zogeheten spuitvrije zones. Gemeenten hanteren vaak een minimale afstand van 50 meter tussen nieuwe woningen en landbouwgrond, omdat bestrijdingsmiddelen een gevaar vormen voor de gezondheid van omwonenden.

Dat leidt tot vertragingen bij nieuwbouw, terwijl er in de praktijk lang niet altijd sprake is van gezondheidsrisico’s. Gemeenten willen daarom nieuwe wetgeving.

‘Overbodige regel bij veeboeren’

De bufferzone waar geen bestrijdingsmiddel gebruikt mag worden, is verplicht bij onder meer nieuwe woningen, scholen en zorginstellingen. De regel is niet bij wet vastgelegd, maar vloeit voort uit eerdere rechtszaken.

Gemeenten moeten zelf invulling geven aan de regel. In de praktijk passen ze die vaak breed toe: ook op plekken waar geen bestrijdingsmiddelen worden gespoten, maar waar wel een vergunning op rust, geldt de afstand van 50 meter.

Volgens juristen is die vaste afstand niet altijd logisch. Ze wijzen erop dat op maar een klein deel(opent in nieuw venster) van de landbouwgrond teelt met veel bestrijdingsmiddelen plaatsvindt.

De bufferzone-regel wordt soms door boeren ingezet om bezwaar te maken tegen woningbouw, ziet jurist Caren Schipperus, gespecialiseerd in projectontwikkeling. “Bij sierteelt- of fruitteeltbedrijven, die veel bestrijdingsmiddelen gebruiken, kan ik dat heel goed begrijpen. Maar ik kom in mijn praktijk ook veeboeren tegen met alleen grasland die niet willen dat woningbouw naast hun perceel plaatsvindt.”

Veehouder Gerrit wil de optie openhouden om zijn grond te verkopen aan een boer die wél bestrijdingsmiddelen gebruikt:

‘Nieuwe bewoner kan klagen over lawaai, dan heb ik al een probleem’

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft regelmatig contact met twintig gemeenten waar woningbouw wordt belemmerd door de spuitvrije zones. In totaal kampen meer dan veertig gemeenten ermee, schat de VNG.

Vooral aan de randen van steden en dorpen ontstaan knelpunten. Gemeenten willen daar vaak graag een ‘straatje erbij’, maar door de bufferzone kan er niet zomaar worden gebouwd.

De boer kan z’n spuitvergunning inleveren of inperken, vaak tegen een vergoeding. Of de projectontwikkelaar moet z’n plannen aanpassen aan de bufferzone, wat veelal ten koste gaat van de hoeveelheid woningen. In sommige gevallen bepaalt een gemeente dat een heg tussen de landbouwgrond en de nieuwbouw genoeg is om een kleinere bufferzone aan te houden.

Nieuwe richtlijnen?

Gemeenten en projectontwikkelaars willen duidelijkheid van het Rijk. De VNG pleit voor een wet met daarin een rekenmethode voor de bufferzone, die onderscheid maakt tussen schadelijke en minder schadelijke landbouw.

Onderzoekers van Wageningen University & Research en het RIVM werken momenteel aan een studie naar de risico’s en mogelijke richtlijnen. De resultaten worden volgens de VNG in juli verwacht. Volgens juristen kan het onderzoek uitwijzen dat de huidige richtlijn van 50 meter te weinig is bij plekken waar teelt met bestrijdingsmiddelen plaatsvindt.

Reactie LTO:

De landbouworganisatie gaat niet expliciet in op het vermeende misbruik door boeren van de 50-meter-regel. Wel laat de organisatie het volgende weten:

“LTO begrijpt de maatschappelijke zorgen over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en neemt die serieus. Spuitvrije zones in relatie tot bewoning maken daar onderdeel van uit. Boeren en tuinders zetten grote stappen in het terugdringen van het gewasbeschermingsmiddelengebruik en blijven daar ook de komende jaren op inzetten.

Vanwege de complexiteit van het onderwerp en de grote belangen die daarmee gemoeid gaan, wil het kabinet dit jaar komen tot een convenant gewasbeschermingsmiddelen met plantaardige sectoren, ketenpartijen, overheden en maatschappelijke organisaties. Wij gaan ons uiterste best doen om dit te laten slagen.”

Aanpassing artikel 4 mei 2026:

In een eerdere versie van dit artikel schreven we over gif in de context van bestrijdingsmiddelen. Dit hebben we te scherp geformuleerd. De term gif suggereert dat alle bestrijdingsmiddelen ook giftig zijn, maar dat is niet vastgesteld. De tekst is op de betreffende onderdelen aangepast.