Het tribunaal zal onderzoeken of de hoogste leiders van Rusland een misdaad hebben begaan door de oorlog tegen Oekraïne te beginnen. Het gaat om Vladimir Poetin, waarschijnlijk om zijn buitenlandminister Sergej Lavrov en om sleutelfiguren binnen de Russische strijdkrachten.
Lees ook ‘Bunker-opa’ Poetin vreest voor zijn leven, beveiliging opnieuw flink opgeschroefd
Al sinds 2022 gaan er in Oekraïne en Europa stemmen op om een dergelijk tribunaal op te richten. Een jaar geleden zeiden verschillende Europese landen dat ze de oprichting steunen, en volgende week wordt het officieel opgericht.
Het misdrijf van agressie
Alles draait bij dit tribunaal om het misdrijf van agressie, soms ook wel het ‘misdrijf tegen de vrede’ of ‘de moeder van alle misdaden’. Andere oorlogsmisdaden vloeien namelijk voort uit het eerste besluit om de oorlog te beginnen.
“Het misdrijf van agressie komt kort gezegd neer op het gebruik van gewapend geweld om een soevereine staat binnen te vallen”, schrijft jurist Celeste Kmiotek voor de Amerikaanse denktank Atlantic Council.
Lees ook Oekraïne wil aanvallen op Russen opvoeren, vooral met robots en drones
Er zijn al tachtig jaar geen leiders meer berecht voor het misdrijf van agressie. Dat gebeurde voor het laatst in Neurenberg en Tokio, toen de leiders van Nazi-Duitsland en Japan werden berecht voor hun rol in de Tweede Wereldoorlog.
Succes niet gegarandeerd
Kmiotek legt uit dat er ‘geen garantie is’ dat de zaak succesvol zal zijn. “Het is bijvoorbeeld mogelijk dat verdachten Rusland nooit verlaten, waardoor de rechtbank hen niet zal kunnen arresteren. In dergelijke gevallen zal de rechtbank ofwel bij verstek moeten oordelen – een zeer omstreden optie – ofwel helemaal geen proces kunnen voeren.”
Lees ook Rusland wil korte gevechtspauze rondom ‘Overwinningsdag’, Oekraïne stelt langere pauze voor
Nederland lijkt bereid om het tribunaal te huisvesten, maar dit nieuwe hof staat nadrukkelijk los van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Het ICC mag een mogelijk misdrijf van agressie alleen behandelen als beide betrokken landen lid zijn van het ICC, en Rusland is dat niet.
Volgende stap
“Zonder agressie zouden er ook geen oorlogsmisdaden zijn geweest”, zegt Iryna Moedra tegen de Oekraïense nieuwssite Evropejska Pravda. Zij werkt als plaatsvervangend hoofd van de Oekraïense presidentiële administratie.
“Maar voordat het tribunaal aan de slag kan, moet eerst de hele infrastructuur ervan worden opgezet. Om tot vonnissen te komen, zijn rechercheurs, openbare aanklagers, rechters en bewijsmateriaal nodig. Daar werken we momenteel aan.”
Zij denkt dat de rechercheurs en aanklagers op zijn vroegst over anderhalf jaar kunnen beginnen met hun werk. Vonnissen komen er niet voor 2028.
Lees ook ‘Slager van Boetsja’ ontsnapt aan aanslag, andere Russische officier gedood
Als het aan Oekraïne ligt, worden niet alleen Russische leiders in het tribunaal berecht, maar ook landen die Rusland nadrukkelijk hebben gesteund in de oorlog. “Dat zijn Wit-Rusland en Noord-Korea, mogelijk ook Iran”, laat Moedra weten.
Signaal aan dictators
Voorlopig lijkt het onvoorstelbaar dat Vladimir Poetin zelf voor de rechter verschijnt in Den Haag. Maar zelfs als hij bij verstek zou worden veroordeeld, geeft dat volgens Moedra een belangrijk signaal aan dictatoriale wereldleiders.
“Als de wereld laat zien dat een daad van agressie onbeantwoord kan blijven, zal dat een duidelijke uitnodiging zijn tot nieuwe invasies, met of zonder Poetin. Autoritaire leiders van andere landen zullen zien dat de bezetting van andermans grondgebied geen gevolgen heeft.”
Lees ook Oekraïense frontstad is ‘compleet afgesloten’: bewoners hebben geen eten of medicijnen
Hoe belangrijk het tribunaal wordt, heeft grotendeels te maken met politieke wil. Onderzoeker Anthony Dworkin schreef daar al in 2022 over voor de denktank European Council on Foreign Relations:
“Als een aanzienlijk aantal landen zich gedraagt alsof de aanklachten van het tribunaal ertoe doen, zal dit de veroordeling van de betreffende misdaden versterken en ertoe bijdragen dat Poetins legitimiteit op het internationale toneel afneemt. Omgekeerd zou het tribunaal als een marginale instelling kunnen worden beschouwd wanneer de aanklachten op grote schaal worden genegeerd.”
Poetin wordt al gezocht
Het ICC in Den Haag vaardigde al in 2023 een arrestatiebevel uit voor president Poetin. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor vermeende deportaties van kinderen uit de door Rusland bezette gebieden in Oekraïne, wat als oorlogsmisdaad wordt gezien.
Lees ook Oekraïne overweegt om zwaarbevochten regio ‘Donnyland’ te noemen: ‘Zolang het maar geen Poetinland wordt’
Sindsdien reisde Poetin alleen naar landen die hem goed gezind zijn, en die geen lid zijn van het Internationaal Strafhof. Wanneer hij op het grondgebied komt van een ICC-lid kan de Russische leider namelijk worden gearresteerd.
Rusland nam in december 2025 een tegenmaatregel door negen medewerkers van het Internationaal Strafhof bij verstek te veroordelen tot gevangenisstraffen. Als ze ooit in Rusland komen, kunnen de medewerkers tussen de drie en vijftien jaar in de cel belanden.
Het Internationaal Strafhof wil Vladimir Poetin berechten voor oorlogsmisdaden, maar zelfs Europese landen lijken het arrestatiebevel naast zich neer te leggen. Wat betekent dat voor het gezag van het ICC?