In de oorlog tussen de VS en Iran is het steeds lastiger te volgen in welke fase het conflict zich bevindt. Strategieën worden met veel bombarie gelanceerd, maar even snel weer losgelaten. Waar staan we nu eigenlijk?
Sinds begin april geldt een staakt-het-vuren tussen de VS en Iran, dat sindsdien meerdere keren is verlengd.
Vandaag dit, morgen dat
Op zondag kondigden de Verenigde Staten een nieuw plan aan om schepen te begeleiden door de Straat van Hormuz: ‘Project Freedom’. Doel was om gestrande schepen te beschermen, zodat die door de door Iran gecontroleerde zeestraat konden varen. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio ging het om een defensieve operatie, die binnen het bestand viel: “Er wordt niet geschoten, tenzij er eerst op ons wordt geschoten.”
Een paar dagen later is het plan alweer van tafel. President Donald Trump meldt op zijn platform Truth Social dat Project Freedom wordt opgeschort ‘om te bekijken of een akkoord kan worden afgerond en ondertekend’. Volgens hem wordt ‘grote vooruitgang’ geboekt. Het bericht kwam onverwachts, slechts een aantal uur nadat de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth het project op een persconferentie een groot succes noemde.
“Het is totaal onduidelijk”, zegt correspondent Erik Mouthaan over de wirwar aan boodschappen uit het Witte Huis. “Niemand weet meer wat ze moeten geloven van wat de regering-Trump zegt over het einde van deze oorlog.”
Gisteren zei Rubio bovendien dat de offensieve operaties van de VS tegen Iran zijn voltooid. ‘Operation Epic Fury’ – de missie waarmee de VS eind februari samen met Israël aanvallen op Iran begonnen – zou zijn ‘afgesloten’.
Trump zit klem
De Amerikaanse blokkade van scheepvaart van en naar Iraanse havens is wel nog van kracht, als tegenreactie op de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz. Sinds het begin van de oorlog kunnen er nauwelijks schepen door de zeestraat, waardoor de olieprijs wereldwijd is gestegen. De blokkade is uitgegroeid tot de belangrijkste troef van Iran en het grootste probleem van de oorlog – een probleem dat de VS zelf heeft gecreëerd door samen met Israël Iran aan te vallen.
Eerder maakten we deze video over de gevolgen van de blokkade van de handelsroute:
Op de achtergrond wordt intussen onderhandeld over een vredesakkoord, maar die gesprekken verlopen moeizaam. De VS en Iran deden de afgelopen weken voorstellen en voerden gesprekken in Pakistan, dat bemiddelt tussen beide partijen. De verschillen blijven groot. Zo wil Iran zijn recht op uraniumverrijking behouden, terwijl de VS de volledige ontmanteling van het nucleaire programma als kernvoorwaarde stellen.
Trump zit daarmee klem. “De president wil van de oorlog af, maar kan zich geen gezichtsverlies veroorloven,” zegt Mouthaan. In de VS groeit de onvrede over de oorlog en de stijgende benzineprijzen. “Hij zal een compromis moeten sluiten en dat zien te verkopen.”
De Amerikaanse president zou kunnen wijzen op de schade die de VS heeft toegebracht aan de Iraanse militaire infrastructuur en op de verminderde slagkracht van terreurgroepen in de regio als Hezbollah en Hamas. Tegelijk kan hij niet claimen dat het nucleaire programma volledig is vernietigd.
‘Oorlog was miscalculatie’
“Dan blijft de vraag: wat heeft het opgeleverd?” zegt Mouthaan. Volgens hem is het niet uitgesloten dat Iran juist sterker uit de strijd komt. Het regime zit er nog en het land zal waarschijnlijk maar een klein deel van zijn nucleaire materiaal afstaan. Bovendien heeft het een nieuw machtsmiddel in handen: de Straat van Hormuz. Iran weet nu dat het via de zeestraat de olieprijs kan opdrijven en zo druk kan zetten op Washington.
“De president was overmoedig na Venezuela, waar hij vrij gemakkelijk de leider van het regime kon oppakken”, zegt Mouthaan. “De oorlog in Iran is daarna een miscalculatie van grote orde gebleken.”
De Verenigde Staten gingen er bij het begin van de oorlog van uit dat Iran onder voldoende militaire en economische druk zou toegeven. De Straat van Hormuz is immers ook de economische levensader van Iran: via deze route verdient het land een groot deel van zijn olie-inkomsten. Door de blokkade snijdt Iran dus ook in zijn eigen vingers. Trump lijkt erop te hebben gegokt dat die economische pijn Iran tot concessies zou dwingen. “Als ze hun olie niet in beweging krijgen, zal hun hele olie-infrastructuur ontploffen,” zei hij vorige maand.
Die aanname blijkt wankel. Volgens Midden-Oostendeskundige Sanam Vakil onderschat Trump wat Iran drijft. “Ze nemen geen beslissingen op basis van hun bbp, want als dat zo was, hadden ze al jaren geleden een akkoord gesloten,” zei ze tegen The New York Times.
Zolang Trump druk opvoert maar geen compromis biedt, kiest Iran voor de lange adem: rekken en vooral niet toegeven. Gisteren schreef Mohammad Bagher Ghalibaf, de belangrijkste onderhandelaar van Iran, nog op X: “We weten maar al te goed dat de huidige situatie onhoudbaar is voor de VS. En wij zijn nog niet eens begonnen.”