Internationaal zijn parken en stranden al vaker rookvrij, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten en Frankrijk. Rechtssocioloog en onderzoeker aan de NHL Stenden in Leeuwarden Willem Bantema legt uit dat zulk soort verboden daar vaak goed werken, en hoe het rookverbod in het nieuwe park een succes kan worden.

Duidelijk waarom

“In het buitenland zien we dat het wel heel succesvol kan zijn. Soms ook zelfs zonder handhaving. Dat heeft er mee te maken dat veel mensen het een goed idee vinden, omdat ze ook begrijpen waarvoor het is”, legt Bantema uit.

“Vaak is het verbod bedoeld voor bescherming van kinderen, qua gezondheidseffecten. Dat blijkt dan ook vaak wel effectief op lange termijn, dat mensen dat begrijpen en dat ze dan toch niet gaan roken.” Op plekken met een duidelijke functie werkt het het best, zegt hij. In Nederland geldt sinds 2020 een wettelijk rookverbod op schoolterreinen, en daar is de naleving hoog. Ook bij sportclubs, zorginstellingen en speeltuinen zie je relatief goede naleving, omdat daar veel kinderen komen en de norm duidelijk is.

Restaurants wel, cafés niet

“Handhaving kán belangrijk zijn”, benadrukt de onderzoeker. “Ik heb bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar het rookverbod in horeca. Dan zag je dat in restaurants vanaf dag één iedereen zich daaraan hield, omdat de norm was: eten en roken hoort niet bij elkaar.”

“In cafés zag je juist het tegenovergestelde. En toen is men vervolgens heel veel gaan handhaven. Dat heeft nog jaren geduurd. Maar het is het meest effectief als mensen elkaar aanspreken, dat ze zeggen: ‘Doe maar niet, dat vind ik onfatsoenlijk, dat vind ik niet fijn’.”

Borden bij de ingang

De gemeente Breda heeft bij alle ingangen van het nieuwe park borden geplaatst. Daarop staat: ‘Dit terrein is rookvrij, op weg naar een rookvrije generatie’, met daaronder: ‘Rookvrij is ook vape-vrij’.

Die borden staan er in eerste instantie één jaar lang, met als doel om te kijken welk effect ze hebben.

Handhaven of communiceren

“Het is niet zo dat hier BOA’s achter je aankomen als je een sigaret opsteekt, maar we laten wel heel duidelijk zien met borden en goede communicatie dat dit een rookvrije plek is”, zegt verantwoordelijk wethouder Arjen van Drunen van de gemeente Breda.

“Uit onderzoek weten we dat mensen een rookvrije plek ervaren als een gastvrije plek”, zegt Van Drunen. “Het is vooral een keuze – om te laten zien dat kinderen hier gezond kunnen buitenspelen en dat een rookvrije generatie echt de norm moet worden.” Of de borden en duidelijke communicatie gaan werken, moet nog blijken, denkt Bantema. “Het draagvlak voor niet mogen roken in parken verschilt, heb ik gemerkt.”

Interessant experiment

Volgens de onderzoeker hangt het succes er ook van af hoe de gemeente inwoners hierin meeneemt. “Ik denk dat een duidelijk doel, een gezondheidsdoel, en ook in relatie tot kinderen en gastvrijheid, effectief kan zijn.”

Ook het milieu-aspect kan volgens hem een overtuigende rol spelen. “Zo van: we willen geen peuken in het park. En, voegt hij toe: “Het feit dat het een nieuw park is, is natuurlijk wel prettiger dan wanneer je een park hebt wat 20 jaar oud is en waar mensen al langer leven en bepaalde gedragingen hebben. Dat pleit wel voor deze aanpak. Ik vind het een interessant experiment.”