Viroloog Marjolein Kikkert van het Leids Universitair Medisch Centrum, het ziekenhuis waar zeker één besmette patiënt wordt behandeld, beantwoordt jullie vragen over het virus.
1. Wat gebeurt er als iemand besmet en ziek is? Wat voor behandelingen zijn er?
Belangrijk om te weten, is dat er tientallen varianten zijn van het virus, verspreid over de hele wereld. De varianten verschillen in ernst en dus ook in dodelijkheid. Waar de Amerikaanse versies vaker dodelijk zijn, is de Europese versie dat over het algemeen bijvoorbeeld niet.
Het virus waarmee de opvarenden van het cruiseschip zijn besmet, is de Zuid-Amerikaanse Andes-variant, die niet in Europa voorkomt. Voor het virus zijn geen specifieke behandelingen, vertelt Kikkert. “Dus er zijn geen antivirale middelen of vaccins die specifiek zijn ontwikkeld voor dit virus.”
De behandeling die wordt gebruikt voor de ziekte is een ‘algemene behandeling’, gaat de viroloog verder. “Die is erop gericht om de symptomen bij iemand te verminderen of te bestrijden.”
Patiënten krijgen een algemene behandeling. Er zijn geen antivirale middelen of vaccins die specifiek zijn ontwikkeld voor dit virus.
viroloog Marjolein Kikkert over de behandeling van ‘hanta’
De symptomen die komen kijken bij deze variant van het hantavirus kunnen lijken op die van een ernstige covid-infectie. “Dat komt neer op problemen met de longen, een luchtweginfectie en sommige mensen krijgen ademnood of Acute Respiratory Distress Syndrome, ook wel ARDS”, somt ze op.
Om de infectie te verminderen worden ontstekingsremmers toegediend. “Dat helpt patiënten soms.” Bij ademnood of kortademigheid krijgen mensen beademing. Bij een besmetting van het virus kan ook een zogenoemde ‘co-infectie’ ontstaan, vertelt Kikkert. “Dan kan een patiënt ook worden behandeld met antibiotica, om dat extra probleem op te lossen.”
Ben je besmet met het virus, dan kom in op een speciale afdeling voor infectieziekten terecht, legt Kikkert uit. “In het geval van een hantavirus-infectie kom je terecht in een speciale isolatiekamer met een sluis.” Het personeel dat je helpt heeft dan speciale beschermende kleding aan: overalls, mondkapjes en handschoenen. “Het is toch erop gericht dat je goede verzorging krijgt, maar wel zodanig dat het personeel beschermd wordt tegen jouw infectie.”
2. Hoe wordt het hantavirus overgedragen?
Het hantavirus kan in muizen- en rattenkeutels zitten en wordt vaak ook op die manier verspreid. De Zuid-Amerikaanse variant van het virus, dat nu dus op het schip is aangetroffen, kan ook van mens op mens worden overgedragen. “Het kan bijvoorbeeld in lichaamssappen aanwezig zijn”, vertelt Kikkert, “en overgedragen worden met intiem contact.”
Op een cruiseschip ben je langere tijd intensief samen, waardoor het sneller zou kunnen verspreiden. Maar wetenschappelijk gezien is er nog maar weinig informatie over hoe de overdracht tussen mensen precies plaatsvindt. “Dat komt omdat er maar weinig gevallen bekend zijn van hanta-infecties die van mensen op mens zijn over gegaan”, vertelt Kikkert.
Ook in dit geval is dat nog niet helemaal zeker hoe het virus is overgedragen. “Het lijkt er wel op dat die eerste patiënt die overleed waarschijnlijk de tweede patiënt, die zijn partner was, heeft besmet”, beaamt de viroloog, “maar die twee reisden waarschijnlijk wel samen. En die zijn misschien dus wel allebei in dezelfde situatie geweest waarbij ze dus allebei van knaagdieruitwerpselen het virus hebben opgelopen.”
Het kan dus ook dat er in dat geval geen sprake is geweest van een besmetting die van mens op mens is overgedragen. “Maar”, gaat Kikkert verder, “het is nu wel opvallend dat uiteindelijk een boel mensen positief getest zijn, dus meer mensen besmet zijn geraakt dan die twee. Dat suggereert in ieder geval dat er mens-op-menscontact of mens-op-mensoverdracht is geweest.”
Voor een overdracht van mens op mens is heel nauw contact nodig. “Dus ze moeten echt met elkaars lichaamsvocht in aanraking komen”, verduidelijkt ze. “Maar hoe dan precies en of speeksel ook bij mensen een bron van de overdraagbaarheid is, dat weten we niet.”
Het cruiseschip Hondius lag dagenlang voor anker bij Kaapverdië en is nu onderweg naar de Canarische Eilanden3. Wat gebeurt er met de mensen op het cruiseschip die terugkeren?
Op het cruiseschip is ondertussen bij vijf van de acht mensen met een vermoedelijke besmetting het hantavirus vastgesteld. Maar ook de andere passagiers op het schip moeten goed in de gaten worden gehouden en worden getest. Het kan namelijk lang duren voordat symptomen van de ziekte duidelijk worden.
“Het kan tot 45 dagen kosten”, weet de viroloog. “Het idee is dus dat je mensen eigenlijk 45 dagen in de gaten moet houden om te zien of ze geen symptomen ontwikkelen. En ja, het zou dus het beste zijn om zo lang te wachten.”
Wat er precies met de opvarenden van het schip gaat gebeuren, weet Kikkert nog niet zeker. “Er zijn natuurlijk verschillende mensen van verschillende nationaliteiten op dat schip en die willen graag terug naar hun eigen land. Dat gaat waarschijnlijk ook gebeuren.” Ieder land heeft een eigen manier om mensen in quaranataine te zetten en te zorgen dat ze geen andere mensen besmetten, vertelt de viroloog.
“Het kan zijn dat ze in een ziekenhuis worden opgevangen en daar dus voorlopig geïsoleerd worden of in de gaten gehouden worden”, zegt ze, “of dat ze naar huis mogen en dat ze daar een protocol krijgen over dat ze dus hun kamer niet uit mogen en hoe ze met hun huisgenoten bijvoorbeeld om moeten gaan om te zorgen dat ze die niet besmetten.”
4. Kunnen er mensen besmet zijn in het KLM-vliegtuig waar de besmette overleden vrouw instapte?
Dat is niet waarschijnlijk, omdat er dus nauw contact plaats moet vinden voordat je besmet wordt. De patiënt heeft uiteindelijk ook niet meegevlogen met de vlucht omdat ze te ziek was om te reizen.
“Tot zover bekend is er in het vliegtuig niemand besmet geraakt”, vertelt viroloog Kikkert. “Alle passagiers zijn wel ingelicht.”
5. Moeten we ons zorgen maken om een pandemie, zoals bij corona?
Volgens Kikkert hoeven we ons geen zorgen te maken om een ‘pandemie-achtige’ situatie zoals met het coronavirus. “Het hantavirus veroorzaakt een paar duizend infecties per jaar waar mensen wereldwijd ziek van worden. Dus de potentie dat zo’n situatie ontstaat is heel erg klein”, legt ze uit.
“Eigenlijk zijn alle experts het daarmee eens”, weet de viroloog. “En ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en alle Europese organisaties die zich met infectieziektes bezighouden.”
6. Hoe zit het met de variant die voorkomt in Nederland?
Van de variant die al in Nederland voorkomt, worden mensen over het algemeen niet heel ziek. Je krijgt er hooguit griepachtige klachten van. “De specifieke hantavariant in Nederland is ook minder besmettelijk en veroorzaakt minder ziekteverschijnselen dan varianten elders.”
Daarbij is deze variant waarschijnlijk niet van mens op mens overdraagbaar, maar wordt het over het algemeen verspreid met de gedroogde uitwerpselen van knaagdieren. Kikkert raadt aan om keutels nat op te ruimen, als je deze in of rondom het huis tegenkomt. “Dat kan bijvoorbeeld door nat te dweilen in plaats van te vegen. Dan voorkom je dat je die lucht inademt.”
Viroloog Marjolein Kikkert over de uitbraak van het hantavirus op cruiseschip Hondius