Er was eens een hyperintelligente AI-robot. Hij maakt zich zorgen over het milieu en ziet hoe mensen de planeet vervuilen. De robot besluit in actie te komen en ontwikkelt een wapen waarmee hij iedereen doodt.
Mensheid uitgewist, natuur gered. Probleem opgelost.
Het klinkt als Hollywood-sciencefiction. Maar het is een scenario waarmee zogenoemde AI-doomers daadwerkelijk rekening houden. Ze vrezen dat kunstmatige intelligentie leidt tot het einde van het menselijk bestaan. Daarom komen ze in protest.
Zeker in Amerika trekken anti-AI-demonstraties steeds meer deelnemers. Niet alle protesten zijn vreedzaam: vorige maand(opent in nieuw venster) gooide een man nog een molotovcocktail naar het huis van Sam Altman, de man achter ChatGPT.
Naast de AI-doomers zijn er ook meer gematigde critici. Zij maken zich bijvoorbeeld zorgen over de negatieve invloeden van AI op onderwijs, kunst en cultuur of het klimaat.
Er zijn ontzettend veel manieren waarop het fout kan gaan en ik denk niet dat we als maatschappij daarop voorbereid zijn.
Joep Meindertsma
Marietje Schaake ziet dat steeds meer mensen kanttekeningen plaatsen bij kunstmatige intelligentie. Ze is als internet- en AI-expert verbonden aan de Amerikaanse Stanford-universiteit en kan zich de zorgen over de impact van AI voorstellen. “Op banen, op milieu, op welzijn van kinderen, nationale veiligheid en democratie.”
In Amerika houden investeringsbanken rekening met het scenario dat er een “grote volksbeweging” komt die zich keert tegen techbedrijven, zegt Schaake. Ze verwacht dat ook in Nederland de kritiek toeneemt, zeker nu steeds duidelijker wordt dat we aan een Amerikaans tech-infuus hangen.
Bezorgde jongeren uiten tijdens een punkavond hun ongenoegen over de opmars van kunstmatige intelligentie:
In Utrecht schreeuwen ze tegen AI: ‘Fuck Big Tech!’
Dat technologische ontwikkelingen gepaard gaan met angst is niet nieuw. In 1968 vertelde filmklassieker 2001: A Space Odyssey al het verhaal van een superslimme computer die tijdens een ruimtereis zijn menselijke collega-astronauten vermoordt.
Nog langer geleden – in de 19e eeuw – waren er de Luddieten: een groep voornamelijk Engelse fabrieksarbeiders die vreesden dat de Industriële Revolutie hun banen overbodig zou maken. Daarom besloten ze fabrieksmachines te saboteren en kapot te maken.
De invloed van AI op het menselijke bestaan is al decennia voer voor discussie onder wetenschappers. Velen waken voor paniek. Hersenonderzoekers nuanceren(opent in nieuw venster) de stelling dat AI-tools ons dom maken. Economen zeggen dat onze banen voorlopig nog niet overbodig worden.
ChatGPT als wake-upcall
Toch is Joep Meindertsma van actiegroep PauseAI er niet gerust op. Zijn ogen openden naar eigen zeggen toen in 2022 ChatGPT werd gelanceerd. Dat AI zó snel zou ontwikkelen had hij niet verwacht.
Die protestclub wil politici “wakker schudden”. Helemaal stoppen met AI vindt Meindertsma niet nodig. Het is prima er bijvoorbeeld ziektes mee te genezen. Wel wil hij dat we de ontwikkeling wereldwijd pauzeren zodat we kunnen nadenken over de vraag hoe we het verantwoord inzetten.
Robots die robots maken
De PauseAI-voorman vreest vooral het moment dat AI zelf in staat is (betere) AI te maken. Het Amerikaanse techbedrijf Anthropic vermoedt dat dat in 2028 al kan, zei(opent in nieuw venster) topman Jack Clark deze week. Anderen – zoals de Nobelprijs-winnende neurowetenschapper Demis Hassabis(opent in nieuw venster) – denken dat het langer duurt.
Of het nou snel komt of niet, volgens Meindertsma zijn er “bizarre implicaties” voor de maatschappij. “Zo’n machine kan nieuwe wapens uitvinden, cybersecurityaanvallen doen: er zijn ontzettend veel manieren waarop het fout kan gaan en ik denk niet dat we als maatschappij daarop voorbereid zijn. Ik vrees dat mensen het evolutionair afleggen tegen een systeem dat beter in staat is te overleven op deze planeet, simpelweg omdat het intelligenter is.”
De demonstraties van PauseAI in Nederland trekken nog relatief weinig deelnemers, vindt Meindertsma. “In Nederland zijn AI-gevaren nog niet heel veel op de radar. Er is nog niet echt een gevoel van urgentie.”
Speelbal van Trump
Ook Marietje Schaake hoopt dat Nederlanders zich bewuster worden van de gevaren van AI. Anders dan Meindertsma is ze niet bang voor het einde van de mensheid, wel vreest ze dat Europa dankzij big tech “speelbal” wordt van “buitenlandse tech-miljardairs en de Trump-regering”.
Ze hoopt dat Europa snel met eigen AI-alternatieven komt en digitaal ‘soeverein’ wordt. Op dit moment is de afhankelijkheid van Amerika en China te groot. Dat is potentieel gevaarlijk, zegt Schaake. Mochten we ruzie krijgen met een van die landen, dan zouden zij met een druk op de knop ‘onze’ computers uit kunnen zetten.