Voorafgaand aan de parade op 9 mei uitten Russische ambtenaren openlijk hun zorgen dat de festiviteiten konden worden verstoord door Oekraïense drones. Tijdens de verkorte parade reden er voor het eerst in jaren geen tanks mee. En de toespraak van Poetin duurde slechts acht minuten, veel korter dan normaal.
Afgelopen weekend suggereerde president Poetin ook nog eens dat de oorlog in Oekraïne op korte termijn zou kunnen eindigen. “Ik denk dat deze kwestie bijna is afgerond”, zei hij tijdens een ontmoeting met de Russische pers.
‘De heer Zelensky’
Correspondent Olaf Koens merkte dat Poetin in dezelfde bijeenkomst bijzonder netjes sprak over de Oekraïense president Zelensky. Poetin noemde zijn grote vijand ‘de heer Zelensky’.
“Hij heeft de neiging om zijn tegenstanders niet bij naam te noemen”, legt Koens uit. “De naam van Navalny sprak hij nooit uit, en zeker die van Zelensky niet. Hij refereert altijd aan het regime in Kyiv, of erger. En nu ineens had hij het over mogelijke gesprekken met de heer Zelensky. Dat is opmerkelijk.”
In de onderstaande video zie je beelden van de parade in Moskou op 9 mei.
Geen zwaar militair materieel dit jaar bij de parade op het Rode Plein.
Die toon wijst op bredere veranderingen voor Rusland in de oorlog, schrijft de Russische analist Alexander Baunov van de denktank Carnegie Russia Eurasia Center. “Ten eerste verandert de houding ten opzichte van president Vladimir Poetin.”
”Ook in eigen land zit er zand in de machine”
Hoewel peilingen in Rusland worden gecoördineerd door de overheid en een vertekend beeld geven van de werkelijkheid, is er in recente peilingen een duidelijke afname te zien in de steun voor Poetin. In een nieuwe peiling van staatspeilingbureau VTsIOM zei 24 procent van de ondervraagden dat ze Poetin niet vertrouwen.
Ten tweede ziet Baunov dat Russen minder optimistisch zijn over hun economie. En ten derde zou het Russische volk steeds meer beseffen dat de oorlog niet te winnen valt als het op de huidige manier doorgaat.
Economische problemen
Op dinsdag kondigde de Russische overheid aan dat de economie dit jaar naar verwachting slechts 0,4 procent zal groeien. Afgelopen september lag die verwachting nog op 1,3 procent.
Lees ook Geen tanks, amper gasten: sobere parade Moskou ‘roept vragen op’
“De economie kromp in de eerste drie maanden van het jaar met 0,3 procent, de eerste kwartaaldaling sinds 2023”, schrijft The Financial Times. Dat komt onder andere omdat er relatief weinig geld wordt verdiend aan de verkoop van olie en gas, en omdat de Russische economie zwaar leunt op overheidsuitgaven.
Militaire problemen
Oekraïne voert bijna dagelijks aanvallen uit op de Russische energiesector, en sinds het begin van dit jaar zijn die aanvallen scherp toegenomen. Zo’n veertig procent van de exportcapaciteit zou inmiddels zijn uitgeschakeld door de aanvallen, denkt persbureau Reuters.
Rusland heeft veel moeite om zich te verdedigen tegen de vele aanvallen. Dat komt ten eerste omdat Rusland een groot land is, en Oekraïense drones ver kunnen vliegen. Wat ook meespeelt is dat Oekraïne de Russische luchtverdediging systematisch uitschakelt, waardoor doelen nagenoeg onverdedigd achterblijven.
Lees ook Nieuw tribunaal voor Russische misdaden tegen Oekraïne: ‘Neurenberg voor Poetin’
Ook aan het front heeft Rusland het zwaar. De denktank Institute for the Study of War meldt dat Rusland in april 116 vierkante kilometer verloor.
De onafhankelijke Oekraïense analistengroep DeepState is iets minder optimistisch, en meldt op basis van eigen berekeningen dat Rusland nog altijd 141 vierkante kilometer terreinwinst boekte. Maar ook zij constateren dat Rusland steeds minder grondgebied weet te veroveren.
Rusland stort niet in
Volgens Olaf Koens zitten de Russen klem, maar heeft dat vooralsnog geen rampzalige gevolgen. “Je zag dat heel goed op de jaarlijkse 9-mei parade. Die was sober, ingetogen. Er waren geen tanks, geen hoge buitenlandse gasten, niet het spierballenrollen waarin de Russen willen laten zien dat ze een wereldmacht zijn.”
“De werkelijkheid is dan ook dat ze dat niet zijn. Op het slagveld is er amper vooruitgang, en ook in eigen land zit er zand in de machine. De onvrede en de repressie nemen steeds verder toe. Dat de Russische president zelf suggereert dat de oorlog op zijn einde loopt en hij best wil onderhandelen is een teken aan de wand.”
Lees ook ‘Bunker-opa’ Poetin vreest voor zijn leven, beveiliging opnieuw flink opgeschroefd
“Het wil niet zeggen dat ze morgen de handdoek in de ring gooien, maar wel dat er in het Kremlin zal worden nagedacht over scenario’s die voor de Russen bepaald niet rooskleurig zijn. Zoals dat Poetin zijn maximalistische eisen op de lange termijn niet in vervulling kan brengen.”
Oekraïne ziet Russische zwakte
Ondertussen voelt Oekraïne zichzelf nu relatief sterk. Naar eigen zeggen hebben de Oekraïners in april 35.000 Russische soldaten gedood of zwaar verwond, waardoor Rusland al vijf maanden lang meer mensen zou verliezen dan het mobiliseert.
“Poetin heeft zich op alle fronten verkeken – in sommige gevallen gedeeltelijk, in andere volledig”, schrijft Dmytro Koeleba, de voormalige minister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne. Hij denkt niet dat Rusland de oorlog aan het verliezen is, maar ziet wel dat het land onder steeds meer druk komt te staan.
Volgens Koeleba ging Poetin uit van meerdere factoren waar Rusland in principe een voordeel had: “Oekraïne zou uitgeput raken; het Westen zou zich terugtrekken; het energiesysteem en de economie van Oekraïne zouden instorten; en Kyiv zou er niet in slagen zijn problemen zowel in het achterland als op het slagveld op te lossen.” In al die opzichten weet Oekraïne juist stand te houden.
Correspondent Jeroen Akkermans sprak in Oekraïne onlangs met een soldaat die net was teruggekeerd van het front. In de video hieronder vertelt Taras over zijn ervaring, en legt hij ook uit waarom hij weer terug gaat.
De Oekraïense soldaat Taras is net terug van het front. Hij vertelt over explosies de hele dag door, het constante gezoem van drones en de dood van zijn maten. Maar ook over waarom hij binnenkort weer teruggaat de loopgraven in.