Vijftien vrouwen en mannen, plus een hond, demonstreren op een grijze woensdagochtend voor het stadhuis van Heerlen. In hun handen houden ze geplastificeerde protestbordjes met het opschrift „Meer vrouwen in het college!!!”
Geen van de aanwezigen is een ervaren demonstrant. Ook initiatiefneemster Elvira Meyers-Smeets niet. „Ik word over zes weken 77, maar dit is de eerste keer. Ik dacht als niemand actie onderneemt, dan moet ik het maar doen.”
Op de zaterdag ervoor nam ze de beslissing: „Toen Heerlen nog een boerendorp was, en later ook in de mijnstad Heerlen, vormden mannen en vrouwen een team. Mijn opa was kleermaker, maar mijn oma naaide de zomen. Mijn echtgenoot en ik vormen ook een team. Hoe kan het dan dat anno 2026 deze gemeente met meer vrouwelijke dan mannelijke inwoners een college krijgt met zes mannelijke wethouders en met ook nog eens een man als burgemeester?”
‘Niet heel sexy’
Na de gemeenteraadsverkiezingen van dit voorjaar is op veel plekken de collegevorming in volle gang. Maar nu al – 107 jaar na het aantreden van de eerste vrouwelijke wethouders in Nederland – is te zien dat er colleges aantreden met alleen maar mannelijke wethouders: bijvoorbeeld in gemeentes als Hulst, Hillegom en Roermond.
Ook de vorige periode begon in Heerlen (bijna 88.000 inwoners) met een volledig mannelijke wethoudersploeg. Er kwam één vrouw bij door een tussentijdse wisseling.
„De cijfers en redenen worden niet zo heel erg goed onderzocht”, ziet Liza Mügge, hoogleraar politiek van diversiteit aan de Universiteit van Amsterdam. „Lokale democratie wordt vaak niet zo sexy gevonden.”
De situatie laat zich volgens haar echter behoorlijk goed vergelijken met die op andere niveaus. „Ook in de gemeentepolitiek is de man vaak de maat der dingen. Bij het vaststellen van vergadertijden, bij het zoeken van kandidaten voor de raad, bij het vragen van mensen. Bij het zoeken naar wethouders draait het daarom vaak uit op de ‘veilige’ opties.”
Bij de afgelopen raadsverkiezingen was 32 procent van de kandidaten vrouw. Onder meer door voorkeurstemmen is het aandeel in de plaatselijke volksvertegenwoordigingen iets hoger: 36 procent. Maar nog lang niet de helft. „Daar zit natuurlijk al een deel van het probleem”, stelt Mügge. „Het kleine aandeel vrouwelijke wethouders werkt weer door in het aantal vrouwelijke burgemeesters, omdat veel van hen eerst wethouder zijn geweest.”
Lees ook
Hoe is dat, raadslid zijn? NRC vroeg het 137 raadsleden uit alle hoeken van het land. ‘Je moet tegen wat frustratie kunnen’
Kennis en inhoud
Hannie Heine, fractievoorzitter van de grootste oppositiepartij in Heerlen, het CDA, heeft in 28 jaar raadslidmaatschap tal van volksvertegenwoordigingen en colleges gezien. „We hebben in Heerlen weleens minder vrouwelijke raadsleden gehad dan nu, maar ook weleens meer.” Ze vindt niet dat een college van B en W per se evenveel mannen als vrouwen hoeft te tellen. „Kennis en inhoud moeten het belangrijkst zijn. Nu treden, bij de SP en de Partij Hoensbroeks Belang bijvoorbeeld, heel veel mannen met weinig bestuurlijke ervaring aan terwijl er wel kundige vrouwen zijn.”
Als er even een stijgende lijn is te zien, zakt de aandacht vaak alweer in. Want, wordt dan gedacht, het gaat toch goed?
Liza Mügge
Hoogleraar politiek van diversiteit
Theo de Groot, lijsttrekker en een van de beoogd wethouders van de Ouderen Partij Heerlen (OPH): „Wij hadden als tweede kandidaat-wethouder een vrouw, maar die bedacht zich en haakte toen af. Twee kleine coalitiepartijen van vergelijkbare grootte mochten samen één wethouder leveren. Een man en een vrouw waren in de race. Ze waren even geschikt. We hadden een vrouw kunnen kiezen. Maar we hebben objectiveerbare criteria gebruikt: welke partij had in absolute aantallen de meeste stemmen en gaf in de vorige periode de meeste gedoogsteun? Toen werd het de man.”
Hoogleraar Mügge vindt dat er meerdere instrumenten moeten worden ingezet om het aandeel van vrouwen te vergroten. „Binnenlandse Zaken heeft voor dat doel een oriëntatieprogramma voor burgemeesters ‘van buiten’ geïntroduceerd. Dat helpt al. In sommige andere landen bestaan er quota en sancties voor partijen met te weinig vrouwen. Het is in elk geval zaak om automatismen te doorbreken en om het onderwerp levend te houden. Als er even een stijgende lijn is te zien, zakt de aandacht vaak alweer in. Want, wordt dan gedacht, het gaat toch goed?”
Lees ook
De meeste gemeenteraadsleden zijn tussen de 40 en 60 jaar oud, wit en man. En ze heten Jan
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie