Wil je echt iets doen aan de kansenongelijkheid in Nederland? Begin dan zo vroeg mogelijk met investeren. Dat is de boodschap van het Nederlandse Heckman Consortium dat eind april 2026 werd opgericht. Het samenwerkingsverband van hogescholen en universiteiten gaat onderzoeken hoeveel winst in Nederland valt te behalen uit investeringen in de eerste duizend dagen van een mensenleven. Die duizend dagen beginnen direct na de bevruchting tot de leeftijd van twee jaar.
De hoogste opbrengsten krijg je wanneer je investeert in de vroegste fase van een mensenleven, laat de Heckman-curve zien. Deze grafiek, vernoemd naar econoom en Nobelprijswinnaar James Heckman, komt voort uit zijn onderzoek naar de omstandigheden waaronder mensen zich het best ontwikkelen.
Zoom in
„Ik voorspel dat de kosteneffectiviteit ook in Nederland enorm groot is”, zegt Eric Steegers, hoogleraar en afdelingshoofd verloskunde en gynaecologie van het Erasmus MC. Hij is initiatiefnemer van het publiek-private partnerschap Kansrijke Start, waaronder het Heckman Consortium valt.
Ziekmakende omgeving
De plaats waar je wieg staat, bepaalt hoe gezond je geboren wordt. De drie grootste problemen bij een zwangerschap zijn babysterfte, vroeggeboorte en een te laag geboortegewicht. „We weten nu dat deze problemen een relatie hebben met het leven in armoede en achterstand”, zegt Steegers. Lang werd gedacht dat alleen medische risicofactoren meespeelden. „We zijn in Nederland heel goed in de zorg die we leveren. Maar daarna sturen we mensen weer terug naar dezelfde ziekmakende omgeving.”
Als je vroeg investeert, zie je verbetering in de gezondheid van kinderen en in de schoolprestaties, minder verval in armoede, minder verval in criminaliteit en betere productiviteit. „Dit is een maatschappelijk thema”, benadrukt Steegers. „Het gaat niet alleen over gezondheidszorg, maar ook over armoedebestrijding en wonen.” Hij roept daarom op tot een samenwerkingsverband van ministeries, gemeenten, bedrijven, banken en kennisorganisaties, verenigd in de Maatschappelijke Alliantie Kansrijke Start.
Een ongeboren kind groeit niet goed als het via de placenta te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt. De organen en het brein passen zich daarop aan. „Met die organen moet je je hele leven doen”, legt Steegers uit. Deze kinderen krijgen een hoge bloeddruk, een hoger vetpercentage of een hoger cholesterolpercentage. Ze hebben ook vaker minder goede schoolprestaties en slechtere kansen op de arbeidsmarkt.
Toxische stress is het centrale thema, ziet Steegers. Dit ontstaat bij een opeenstapeling van problemen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met schulden, een ongezonde leefstijl, die wonen in slechte woningen in een wijk met veel onveiligheid. „Als je investeert in het wegnemen van die oorzaken van stress, dan investeer je ook in het verlagen van de babysterfte.”
Stapeling van risicofactoren
Het CBS onderzocht welk deel van de kinderen opgroeide in eenoudergezinnen of in gezinnen met andere risicofactoren, zoals een laag welvaartsniveau, laag opleidingsniveau, weinig arbeidsparticipatie en problemen met de mentale gezondheid van de ouders. Hieruit blijkt dat het percentage kinderen dat opgroeit in een gezin met twee of meer risicofactoren, tussen 2007 en 2021 is gedaald van 15,6 procent naar 13,1 procent.
Het aantal kinderen dat opgroeit in armoede is weliswaar afgenomen, maar voor kinderen die opgroeien in gezinnen met de laagste welvaart, is de situatie verslechterd. Zij hebben vaker te maken met een stapeling van risicofactoren. De ouders van deze gezinnen werken minder, hebben een lager opleidingsniveau en het gaat vaker om eenoudergezinnen.
Steegers benadrukt dat het niet de mensen zelf zijn die kwetsbaar zijn: „Zij zijn juist heel sterk. Maar het zijn mensen die moeten leven in een kwetsbare omgeving. Ze zijn vaak heel goed in staat om in deze moeilijke omstandigheden overeind te blijven.”
Lees ook
De eerste 1.000 dagen beïnvloeden het hele leven
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie