Andri Jermak werkte tot eind vorig jaar als stafchef en rechterhand van president Volodymyr Zelensky. Hij stond bekend als de een-na-machtigste man van Oekraïne.
Jermak moest in november opstappen wegens mogelijke betrokkenheid bij corruptie. Sinds deze week wordt hij officieel verdacht van witwassing.
“Zelensky delegeerde veel werk aan Jermak, en alles wat Jermak deed werd gezien als onderdeel van Zelensky’s visie. Dus dit komt heel dicht bij de president”, vertelt Tetiana Shevchuk aan RTL Nieuws. Zij werkt voor het Anti-Corruption Action Center, een Oekraïense organisatie die zich inzet tegen de corruptie.
Operatie Midas
Het onderzoek naar corruptie speelt al sinds vorig jaar, en wordt Operatie Midas genoemd. Naast Jermak worden ook twee ministers en een voormalige zakenpartner van Zelensky verdacht van betrokkenheid.
Het onderzoek draait om staatsenergiebedrijf Energoatom. Uit dat bedrijf zouden zeker tientallen miljoenen euro’s zijn gestolen door hooggeplaatste ambtenaren. Het lijkt erop dat een deel van dat geld is gebruikt voor de bouw van luxe villa’s, vlak buiten de Oekraïense hoofdstad Kyiv.
In de onderstaande video, uit afgelopen november, leggen we meer uit over het corruptieschandaal bij Energoatom.
Terwijl Oekraïne is verwikkeld in een verwoestende oorlog met Rusland, is het land ook in de ban van een enorm corruptieschandaal. Via een staatsbedrijf is er zo’n honderd miljoen euro aan overheidsgeld gestolen.
Oekraïense onderzoeksjournalisten hebben foto’s gemaakt van de villa’s, die nog in aanbouw zijn. Het gaat om vier woningen, bestemd voor Jermak, een betrokken ex-minister en een voormalige zakenpartner van Zelensky.
Het is onduidelijk voor wie het laatste huis is, al wordt er in het onderzoek gesproken over ene ‘Vova’, de verkorte vorm van ‘Volodymyr’. In Oekraïne wordt gespeculeerd dat het gaat om niemand minder dan Zelensky, maar daar is geen concreet bewijs voor.
© Oekraïnska Pravda 
Van gestolen geld zouden meerdere villa’s worden gebouwd. Foto: Oekraïnska Pravda
De rechter heeft besloten dat de bouw voorlopig gestaakt moet worden. Het onderzoek naar witwassing loopt nog, en een uitspraak wordt in de komende maanden nog niet verwacht.
Wist Zelensky ervan?
Eén grote vraag blijft onbeantwoord: wist Zelensky wat er gebeurde? “Het is op dit moment onmogelijk om deze vraag te beantwoorden, omdat het onderzoek geen bevoegdheid heeft om zelfs bewijsmateriaal over Zelensky te verzamelen vanwege zijn presidentiële immuniteit”, vertelt Tetiana Shevchuk.
Lees ook ‘Grootste politieke crisis ooit’: Zelensky onder vuur om corruptieschandaal
“Het lijkt erop dat hij niet persoonlijk betrokken was bij de bouw van de huizen, of bij het corruptieschema. Maar hij had wel kunnen weten dat er iets gaande was.”
President onder druk om te hervormen
Het is nog te vroeg om vast te stellen of het corruptieschandaal impact heeft op Zelensky’s populariteit. In een peiling van een gerenommeerde Oekraïense opiniepeiler uit eind april zei 58 procent van de Oekraïners nog dat ze de president vertrouwen.
Tegelijkertijd blijkt uit verschillende peilingen dat slechts twintig tot dertig procent van de bevolking bereid is om weer op Zelensky te stemmen.
Lees ook Oekraïense frontstad is ‘compleet afgesloten’: bewoners hebben geen eten of medicijnen
“Er is druk op Zelensky om hervormingen door te voeren, maar niet om af te treden”, vertelt Shevchuk. “Hij is legitiem, en hij vertegenwoordigt ons land. Maar als je mensen vraagt of ze opnieuw op Zelensky zouden stemmen, dan zegt een meerderheid dat ze dat niet van plan zijn.”
Zelensky zwijgt
“We zien geen directe aanwijzingen dat Zelensky dit onderzoek zou belemmeren of zich er op enigerlei wijze mee zou bemoeien”, gaat Shevchuk verder. Ze noemt dat een ‘goed teken’, maar merkt ook op dat de president de afgelopen weken helemaal niets over Operatie Midas heeft gezegd.
“Zijn strategie is nu om niets te zeggen. Maar hoe langer Zelensky stil blijft, hoe meer zijn stilte zegt. Je krijgt hierdoor de indruk dat hij wist wat er gebeurde en daar geen verantwoordelijkheid voor wil nemen.”
Lees ook Poetin staat steeds meer onder druk: ‘Heeft zich op alle fronten verkeken’
Een woordvoerder van Zelensky reageerde deze week koeltjes op de corruptiezaak, in een WhatsApp-gesprek met Oekraïense en buitenlandse media, waaronder RTL Nieuws: “Zoals we kunnen zien zijn de procedurele stappen nog gaande, dus het is nog te vroeg om conclusies te trekken.”
Reactie van Europa
De corruptiezaak heeft impact op Oekraïne’s verlangen om lid te worden van de Europese Unie, wat het land dolgraag wil. Een van de grootste obstakels voor het lidmaatschap is de strijd tegen corruptie, maar de reactie uit Europa is tot nu toe opvallend mild.
“Het feit dat de voormalige stafchef van de president voor het Hooggerechtshof voor corruptiebestrijding is verschenen, toont aan dat de instellingen voor corruptiebestrijding hun werk doen”, zegt Katarína Mathernová, de ambassadeur van de EU in Oekraïne.
Op de achtergrond neemt de druk wel degelijk toe om hervormingen door te voeren, denkt Shevchuk, zowel vanuit Europa als binnen Oekraïne: “In 2022 en 2023 kon de regering nog zeggen dat de hervormingen achterbleven vanwege de oorlog. Maar dat excuus geldt inmiddels niet meer.”
Aan het front in Oekraïne gaan de gevechten keihard door. Correspondent Jeroen Akkermans sprak met de Oekraïense soldaat Taras, die net terug is van het front.
De Oekraïense soldaat Taras is net terug van het front. Hij vertelt over explosies de hele dag door, het constante gezoem van drones en de dood van zijn maten. Maar ook over waarom hij binnenkort weer teruggaat de loopgraven in.