Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevat
meningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groep
redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer een
handvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.

Voor vijftien mensen die deze week in een asielnoodopvang in Loosdrecht aankwamen, was Nederland geen veilige haven. Buiten stonden een paar honderd tegendemonstranten, sommigen met zwaar vuurwerk en brandende fakkels. De struiken langs de gevel gingen in de fik, relschoppers hielden de brandweer tegen.

Ging het tijdens een Kamerdebat deze week ook over die vijftien mensen die belaagd werden? Nauwelijks. Lisa Westerveld van PRO vroeg asielminister Bart van den Brink (CDA) wel hoe het met hen ging, en met de COA-medewerkers die erbij waren. Geschrokken, dat waren ze.

Politici negeren vluchtelingen liever, betoogde directeur Jelle Postma van onderzoeksplatform Justice for Prosperity, deze week in NRC. „Wat er nu op straat gebeurt, is het resultaat van jarenlang politiek bedrijven waarin angst bewust wordt aangewakkerd. Over migratie, identiteit, veiligheid, cultuur en „de eigen mensen eerst”. 

Veel politici trokken deze week wel een grens, en dat was nodig na Loosdrecht, na IJsselstein, na Apeldoorn en Den Bosch. Protesteren mag, maar voor geweld en intimidatie is geen plaats in een democratische rechtsstaat: het moet steeds weer herhaald worden. Zeker nu blijkt dat extreemrechtse groepen, zoals Voorpost en Defend Netherlands, bij de acties betrokken zijn.

Na de grote corona- en boerenprotesten laten de asieldemonstraties zien hoe meutes het openbaar bestuur onder druk kunnen zetten. In Loosdrecht is de noodopvang afgeschaald naar zeventig personen. In Den Bosch is het besluit over een opvang voor jonge vluchtelingen uitgesteld. Berlicum schrapte eerder een azc voor driehonderd mensen, Coevorden een opvang.

Gevaarlijk is het ook, als politici intimidatie zoals in Loosdrecht onbenoemd laten, of bagatelliseren. Gidi Markuszower van De Nederlandse Alliantie (ex-PVV) sprak in het Kamerdebat van „een paar incidenten”. Zelfstandig Kamerlid Mona Keijzer (ex-BBB) hield het kort bij „een stelletje idioten” – niet haar verantwoordelijkheid.

Zowel Keijzer als Markuszower waren wel naar Loosdrecht gegaan om demonstranten te steunen. Keijzer had ook meegelopen in een zogenoemde ‘vrouwenmars’ tegen asielopvang in Apeldoorn. PVV-leider Geert Wilders tourt al langer langs azc-locaties, in Papendrecht, Delft, Steenbergen en Spijkenisse.

Het is het veldwerk waarmee politici op de versplinterde rechterflank zich willen profileren. Maar is zo’n bezoek aan Loosdrecht niet ook extreemrechts legitimeren, vroeg CDA-Kamerlid Jeltje Straatman woensdag retorisch.

Politici als Markuszower en Wilders nemen plichtmatig wel afstand van geweld en intimidatie, maar roepen tegelijkertijd op tot massaal ‘verzet’ tegen de overheid. Het zijn dit soort dubbelzinnige boodschappen, die ook Kamerdebatten zoals op woensdag frustreren. Markuszower had het over burgers die het heft in eigen handen nemen, omdat de boosheid in de samenleving niet lang meer te houden zou zijn. „Ik zeg niet dat ik daar heel veel begrip voor heb, maar ik begrijp het wel”, zei hij.

Andere partijen vonden dat extreemrechts de asieldemonstraties ‘kaapt’. Zo wordt het protestrecht van „oprechte burgers” uitgehold, zei BBB-leider Caroline van der Plas.

Natuurlijk, burgers mogen demonstreren tegen asielopvang, inspreken bij de gemeenteraad, bezwaar maken of naar de rechter stappen.

Maar als partijen die zelf lokaal verzet steunen beginnen over ‘protestrecht’, zoals BBB, klinkt het minder principieel. Dan lijkt het op: burgers moeten een opvang kunnen tegenhouden, zonder voor extreemrechts versleten te worden.

Het democratisch tekort zit niet bij de gemeentes, maar in falend beleid

In Loosdrecht werd de lokale bevolking overvallen door een overhaast besluit. Na een dringend verzoek van het COA besloot het college van B&W binnen enkele dagen een tijdelijke noodopvang in te richten, de gemeenteraad en bewoners werden daarna geïnformeerd. De gemeente vangt verder geen asielzoekers op, en zou volgens de spreidingswet wel verplicht kunnen worden, zegt het college.

Voor die context was weinig ruimte in het Kamerdebat. Markuszower framede het als een besluit van een waarnemend burgemeester die op de winkel moet passen, niet de winkel moet „slopen”. Als een „democratisch tekort”.

Het democratisch tekort zit in werkelijkheid in falend beleid. De vorige asielminister Marjolein Faber (PVV) beet zich vast in haar asielnoodmaatregelenwet – zonder enige juridische basis, bleek deze week. De spreidingswet zou een goede oplossing kunnen zijn voor huisvesting van asielzoekers door het hele land, maar werkt niet goed door de woningnood, lokale weerstand en politieke onwil. Nu zijn het Rijk en het COA vaak aangewezen op duurdere, soms onleefbare noodopvang.

Het minderheidskabinet wil aan de spreidingswet vasthouden, totdat er voldoende vaste en flexibele plekken zijn. Maar die wet krijgt geen kans als Kamerleden die wet ondergraven en eigen definities van ‘spreiding’ uiten. Keijzer bijvoorbeeld opperde woensdag de spreidingswet alleen toe te passen in gemeenten waar veel D66, PvdA-GroenLinks, CDA of ChristenUnie is gestemd. Dat was echt democratisch, zei Keijzer. „Daar willen ze dit, dan mogen ze het daar ook oplossen.”

De ondermijning van de democratie komt niet alleen door extreemrechtse groepen, zoals in Loosdrecht. De erosie van de rechtsstaat begint in Den Haag als politici hun eigen meerderheidsbesluiten en wetten niet meer respecteren.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie