Een vreedzame verdediger van de mensenrechten in Rusland is deze week gestorven op straat in Moskou. Haar familie deelde de afscheidsbrief, waaruit bleek dat de 80-jarige Nina Michajlovna Litvinova zelfmoord heeft gepleegd uit verdriet en wanhoop over haar onvermogen om politieke gevangenen te kunnen helpen. „Sinds Poetin Oekraïne heeft aangevallen en onschuldige mensen doodt, is het leven voor mij ondragelijk geworden”, schreef Litvinova in haar laatste brief, op Facebook gedeeld.
Hulplijn 113 Zelfmoordpreventie
Praten over zelfdoding kan 24/7 anoniem en gratis via 0800-0113, de landelijke hulplijn van 113 Zelfmoordpreventie, of via chat op www.113.nl.
Nina Litvinova werkte aan het Instituut voor Oceanologie van de Russische Academie voor de Wetenschappen. Haar hele carrière heeft ze gewijd aan het in kaart brengen van slangsterren – familie van de zeesterren – en andere zeestekelhuidigen. Maar Litvinova had een tweede roeping: van 1960 tot 1980 en van 2000 tot aan haar dood steunde ze politiek gevangenen en arrestanten.
Tijdens het Sovjetbewind bewoog ze zich in dissidentenkringen en distribueerde ze samizdat – zelfgedrukte illegale publicaties. „Litvinova zocht geen publiciteit”, schrijft mensenrechtenorganisatie Memorial op Facebook. „Maar haar familiegeschiedenis, herinneringen aan repressie en haar sociale omgeving trokken haar geleidelijk naar de verzetskringen van het late Sovjettijdperk.”
Nina Litvinova (beide foto’s, op de rechterfoto vooraan, tweede van rechts) omringd door haar familie, 1973-74.
foto’s uit privéarchief Lara Litvinova
Zoom in
„Het was een tijd van gedeeld mededogen. Iedereen hielp elkaar”, zou Litvinova hierover zelf gezegd hebben. Met het aantreden van Vladimir Poetin als president in 2000 en de terugkeer van repressie besloot ze opnieuw bij te dragen aan het verzet. De afgelopen acht jaar reisde ze met activisten naar Karelië, ten noorden van Sint-Petersburg, om de processen tegen historici en mensenrechtenactivisten van Memorial bij te wonen. Daarnaast zette ze zich persoonlijk in voor de ondersteuning van minder bekende politieke gevangenen.
Het verdriet over deze gevangenen zou haar hebben opgebroken. „Duizenden mensen lijden en sterven in de gevangenis tijdens straffen zonder einddatum, omdat ze net als ik tegen oorlog en moord zijn. Ik kan ze niet helpen. [Toneelregisseur] Zjenja Berkovitsj, [toneelschrijfster] Svetlana Petritsjoek, [topmanager] Karina Zoerkan”, vervolgt de brief, „ik heb geprobeerd hen te helpen, maar ik ben uitgeput en lijd dag en nacht onder de machteloosheid. […] Ik schaam me, maar ik heb het opgegeven. Vergeef me alstublieft.”
Ze werd vermoord door Poetin
Maria Slonim
nicht van Nina Litvinova
De brief werd gedeeld door journalist Maria Slonim, een nicht van Litvinova die in het Verenigd Koninkrijk woont. Russisch staatspersbureau RIA, dat Litvinova als gewaardeerde oceanograaf herdacht, „publiceerde de afscheidsbrief natuurlijk niet”, stelt Slonim, „omdat de redenen voor haar vertrek hier veel te duidelijk in staan. Maar wij hebben besloten de werkelijke redenen te tonen: ze is vermoord door Poetin”. Naast de boodschap tegen Poetins regime nam Litvinova in de brief volgens Slonim ook persoonlijk afscheid van vrienden en familieleden, reden om niet het hele schrijven te publiceren.
Mensenrechtenorganisatie Memorial stelt dat er ieder kwartaal ongeveer vijfhonderd politiek gemotiveerde strafzaken en onteigeningen zijn tegen Russen, mensen uit de bezette gebieden en tegen Oekraïense krijgsgevangenen. Het merendeel, iets meer dan 70 procent, richt zich tegen mensen uit Rusland zelf.
Oppositiepoliticus en medestander van wijlen oppositieleider Aleksej Navalny, Sergej Bojko, schrijft: „De repressiemachine staat zo afgesteld dat er tweeduizend nieuwe zaken per jaar bijkomen. Dit is genoeg om angst in te boezemen die massaprotest tegen het regime voorkomt, zonder het rechtssysteem te overbelasten.” Maar, waarschuwt hij, het systeem kan gemakkelijk meer zaken openen. De Russische gevangenispopulatie is sinds de invasie met bijna 40 procent geslonken, doordat veel gedetineerden in ruil voor strafvermindering naar het front in Oekraïne zijn gestuurd.
Politieke familie
Hoewel Litvinova zelf niet de publiciteit zocht, was ze door haar achternaam als vanzelf bekend. Haar grootvader was een gerenommeerde diplomaat onder Stalin – Maksim Litvinov was Volkscommissaris voor Buitenlandse Zaken (een post vergelijkbaar met minister) in de jaren dertig en ambassadeur in de Verenigde Staten tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen de VS en de Sovjet-Unie samen optrokken tegen nazi-Duitsland.
Haar broer, Pavel Litvinov, was een vooraanstaand dissident. Hij deed onder meer mee aan de demonstratie tegen de invasie van Tsjechoslowakije in augustus 1968, onder de slogan Voor jullie en onze vrijheid. Litvinov werd hiervoor vijf jaar naar Siberië verbannen. Nadat hij vrijkwam, emigreerde hij naar de Verenigde Staten, waar hij nog altijd leeft.
Litvinova stierf dinsdagavond in het centrum van Moskou, nabij het metrostation Frunzenskaja.
Lees ook
Oleg Orlov kwam vrij door een gevangenenruil. ‘Een ongelofelijk gevoel. Maar mijn medegevangenen zitten permanent in mijn hoofd’
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie