NOS Nieuws•vandaag, 15:53

  • Bauke Haanstra

    redacteur Binnenland

  • Bauke Haanstra

    redacteur Binnenland

De Irakese man die verdacht wordt van het coördineren van aanslagen op joodse doelwitten in Europa, deed dat zeer waarschijnlijk onder leiding van het Iraanse regime. Dat zeggen deskundigen. De man wordt onder andere verdacht van het aansturen van meerdere explosies en een brandstichting in Nederland.

“We zien vaker dat dit soort operaties wordt opgezet wanneer Iran in het gedrang komt”, zegt Bart Wallet. Hij is hoogleraar Joodse Studies bij de Universiteit van Amsterdam en weet veel van Iraanse terroristische groepen. “Het past in een patroon waarin Iran via bevriende terreurorganisaties, zogenoemde proxy’s, anderen aanvalt.”

Nieuw fenomeen

De verdachte, Mohammad Baqer Saad Dawood al-Saadi, zou de aanslagen gecoördineerd hebben in opdracht van de terreurgroep Ashab al-Yamin. “Die groep is alleen maar rond deze Europese aanslagen opgedoken, in die zin lijkt het een volkomen nieuw fenomeen”, zegt Wallet. “Maar het lijkt vooral een dekmantel voor de Kataib Hezbollah, een bekende militante organisatie in Irak.” Kataib Hezbollah is een zusterorganisatie van Hezbollah in Libanon.

Al-Saadi zit momenteel vast in de Verenigde Staten en zal daar worden berecht, heeft het Amerikaanse ministerie van Justitie bekendgemaakt(opent in nieuw venster). In de aanklacht tegen hem leverde het ministerie al ondersteunend bewijs voor zijn contacten met Iran.

Zo staat de verdachte op de foto met de geliquideerde Iraanse generaal Soleimani (links):

Ministerie van Justitie VSMohammad Baqer Saad Dawood al-Saadi (met pet) met generaal Soleimani

Het doel van de acties is volgens Wallet om angst te zaaien. “Ze willen laten zien wat Iran kan. Dat iedereen die op de een of andere manier betrokken is bij Israël, schuldig is.” Iran en Israël zijn al decennia aartsvijanden en momenteel in een oorlog(opent in nieuw venster) verwikkeld waarbij ook de VS betrokken is.

“Je ziet dat Iran een regionale grootmacht is die doorlopend geïnvesteerd heeft in dit soort proxy’s”, zegt hoogleraar geschiedenis van internationale betrekkingen en terrorismedeskundige Beatrice de Graaf. “Deze aanslagen zijn dus ook een oorlogshandeling van Iran gericht tegen landen waarvan ze weten dat die Amerika steunen.”

“Het is een vergelding, intimidatie en bedoeld om het Iraanse anti-Israël-sentiment te verspreiden”, zegt De Graaf. “Als je het doel van de acties wilt begrijpen moet je niet kijken naar deze verdachte, maar naar de oorlogsstrategie van Iran.”

Aanslagen in Amerika

“We zien dat dezelfde persoon ook aanslagen in Noord-Amerika voorbereidde, er was dus duidelijk een verband tussen beide kanten van de oceaan. Dat duidt op meer aansturing en professionaliteit”, zegt Wallet.

Hoewel de aansturing dus professioneel lijkt, is de uitvoering van de aanslagen dat niet altijd. “De acties worden niet uitgevoerd door de leden van de terreurgroep zelf. Zij huren andere criminelen in om het te doen”, legt Wallet uit. “In sommige gevallen leidt dat tot dodelijke acties en in andere gevallen blijft het tot een explosie beperkt.”

De Graaf voegt toe: “De afgelopen jaren zagen we dat terreur vaak door eenlingen gepleegd werd. Maar als er sprake is van door een staat gesponsord of geleid terrorisme, dan zijn er vaak meer aanslagen, bestaan de organisaties langer en zijn ze dus ook dodelijker. De dreiging van dat soort terrorisme is heel gevaarlijk.”

Drie andere verdachten

Het Nederlandse Openbaar Ministerie wil niet zeggen of het betrokken was bij het Amerikaanse onderzoek naar Al-Saadi. Wel loopt er al langer een onderzoek naar drie andere verdachten van de aanslagen in Nederland. “Het OM is met de Verenigde Staten in contact over de betekenis van deze aanhouding voor het lopende onderzoek in Nederland”, staat in een persverklaring.

Het OM zegt ook dat ze nieuwe aanhoudingen in de zaak niet uitsluit. Het is niet duidelijk of Nederland om uitlevering van Al-Saadi zal vragen voor zijn mogelijke betrokkenheid bij de aanslagen in ons land.