Hoe Nederland het doet op het gebied van vrouwenemancipatie? Vraag het de gemiddelde Nederlander en die zal zeggen dat we weinig te klagen hebben. Vrouwen mogen stemmen, een bankrekening openen, studeren en werken: alles wat mannen ook mogen. Ergo: mannen en vrouwen zijn in Nederland gelijk. Maar de cijfers laten iets anders zien, zo schetst Lisa Loeb in haar nieuwe boek Fopfeminisme.
De confronterende cijfers
Zo is 40 procent van de Nederlandse vrouwen niet financieel onafhankelijk, is de loonkloof tussen mannen en vrouwen gemiddeld 10,5 procent en hebben we de op één na grootste pensioenkloof van Europa. Op het gebied van financiële gelijkheid staat Nederland op plek 26 van de 27 EU-landen. Alleen Oostenrijk doet het slechter. Tot een paar jaar geleden waren er in ons land meer CEO’s met de naam Peter dan vrouwelijke CEO’s.
Lees ook Deze vrouwen heten voor één week Peter
Weinig om trots op te zijn. Toch vindt driekwart van de Nederlanders zichzelf geëmancipeerd en geloven we dat we het hartstikke goed doen. Hoe kan het dat ons zelfbeeld zo verschilt van de werkelijkheid? Die vraag beantwoordt Loeb in haar boek. “Ik begon eraan vanuit frustratie”, vertelt ze. “Het schiet niet op met de gendergelijkheid in Nederland, maar we lijken dat feit maar niet onder ogen te willen zien.”
Ongelijker dan Trumps Amerika
Dat werd voor haar nog maar eens bevestigd toen Nederland vorig jaar zakte van plek 28 naar plek 43 op de wereldranglijst voor gendergelijkheid, zelfs onder Trumps Amerika. Tot Loebs verbijstering bracht dat nieuws niets teweeg. “Geen voorpagina’s in grote kranten, geen talkshowtafels waaraan deze val besproken werd, laat staan een spoeddebat om een noodwet gendergelijkheid op te stellen.” Omdat het over vrouwen ging, bleef het oorverdovend stil, redeneert ze.
“We zijn een progressief land wat betreft euthanasie, abortuswetgeving en lhbti-rechten, maar helemaal niet als het gaat over de positie van de vrouw. Terwijl: we hebben het hier niet over een nichegroepje, niet over een theeclubje op zondag dat graag wat aandacht wil – het gaat over meer dan de helft van de Nederlandse bevolking. We vinden het heel belangrijk om als klein land in de top tien van de Olympische Spelen terecht te komen en tot de economische top van de wereld te behoren, maar over de positie van de vrouw hebben we nul ambitie.”
Lees ook Kloof tussen man en vrouw groter, Nederland zakt op ranglijst emancipatie
Dat blijkt volgens Loeb wel uit het feit dat Judith Thielen, de staatssecretaris van (Onderwijs en) Emancipatie, geen targets of doelstellingen heeft. “Bizar vind ik dat. Iedere manager weet dat je SMART-doelen moet formuleren om ergens naartoe te werken. ‘De loonkloof is nu zoveel procent en we willen dat over vijf jaar hebben gehalveerd’, bijvoorbeeld. Maar niets van dat. Als je niet weet waar je naartoe werkt, is het natuurlijk al snel goed.”
Vroeger wél een gidsland
Tijdens het schrijven viel Loeb van de ene verbazing in de andere, vertelt ze. Zo ontdekte ze dat genderongelijkheid in Nederland doelbewust werd ontworpen. “Bijna twee eeuwen lang heeft de overheid actief wetten en beleid ingezet om vrouwen in precies deze positie te dwingen.”
Er zijn periodes in de geschiedenis geweest waarin Nederlandse vrouwen relatief veel vrijheden kenden. “We denken dat het vroeger slechter was gesteld met de positie van de Nederlandse vrouw en dat het sindsdien alleen maar beter is gegaan, maar dat klopt niet. In de middeleeuwen en de 17de eeuw was Nederland daadwerkelijk een gidsland. Vrouwen hier hadden vrijheden die destijds uniek waren in Europa: ze mochten handelen, ondernemen, bezit hebben. Met de komst van Napoleon werden die vrijheden teruggedraaid.”
© Nicky Onderwater 
Lisa Loeb: “De overheid is nu aan zet: zij heeft deze shit gecreëerd en moet nu met een beter systeem komen.”
Napoleon voerde een wetboek in dat vrouwen handelingsonbekwaam en ondergeschikt aan de man maakte, en toen Nederland weer onafhankelijk werd, namen we deze bepalingen over in ons eigen Burgerlijk Wetboek.
“Napoleon heeft ervoor gezorgd dat vrouwen bijna 120 jaar lang in dezelfde juridische categorie vielen als kinderen. Waarom heb ik dát nooit geleerd op school? En terwijl de Fransen zelf die handelingsonbekwaamheid al in de jaren dertig hadden afgeschaft, gebeurde dat bij ons pas in 1956. Tot 1971 (!) moesten vrouwen bij wet gehoorzaamheid tonen aan hun man. Nederland liep daarin echt achter.”
Deeltijd alleen vanzelfsprekend voor vrouwen
Christelijke partijen speelden een grote rol in het tegenhouden van vrijheden voor vrouwen, leerde Loeb. “Ik vond het shocking hoeveel wetten er in de 19de en 20ste eeuw waren om vrouwen in te perken in hun vrijheid.”
En zelfs het zo bejubelde Akkoord van Wassenaar uit 1982, dat het voor vrouwen makkelijker maakte om te gaan werken, was niet alleen maar goed. Paradoxaal genoeg versterkte die juist de bestaande tweedeling op de arbeidsmarkt, schrijft Loeb in haar boek. In plaats van deeltijd voor iedereen vanzelfsprekend te maken, maakte het deeltijd alleen voor vrouwen vanzelfsprekend. Vandaag de dag is daar nog niet zo heel veel in veranderd, en ook daar speelt de overheid een rol in: pas in 2023 werd de laatste belastingmaatregel afgeschaft die vrouwen stimuleerde om in deeltijd te blijven werken.
Lees ook Voorbij de oneliners: waarom we het nooit meer over luie deeltijdprinsesjes moeten hebben
Terwijl vrouwen met kinderen in de afgelopen twintig jaar 15 uur per week meer betaald werk zijn gaan doen, zijn mannen in diezelfde periode slechts 24 minuten per week meer gaan zorgen. Moeders besteden gemiddeld 35,6 per week aan het huishouden en de zorg voor de kinderen, vaders 20,4 uur. Van echte gelijkheid is dus geen sprake.
Tel daarbij op dat vrouwen vaak minder verdienen voor hetzelfde werk en als ze moeder worden ook nog eens worden gestraft met een ‘babyboete’ – hun inkomen daalt na de geboorte van het eerste kind met 35 procent – en het is niet zo gek dat veel vrouwen ‘kiezen’ voor een deeltijdbaan.
Geen échte vrije keuze
“We maken onszelf wijs dat ‘parttimeprinsesjes’ en ‘deeltijdtrutjes’ er zelf voor kiezen om deeltijd te gaan werken, alsof ze dat in een vacuüm doen. 50 procent van de heterostellen zegt werk en zorg eerlijk te willen verdelen, maar slechts 9 procent doet dat daadwerkelijk. Hoe vrij is zo’n keuze dan? Het systeem is zo ingericht dat er van een echte keuze geen sprake is.
Neem alleen al de Nederlandse kinderopvang, de op één na duurste ter wereld, en het nog steeds korte vaderschapsverlof. Alles wordt in de richting geduwd dat vrouwen meer zorgtaken op zich gaan nemen. Het is als een doolhof waarin maar één uitgang is gebouwd. Vervolgens wordt de conclusie getrokken dat iedereen kennelijk die kant op wil lopen.”
Lees ook Aan kinderen wordt grof geld verdiend. Wie betaalt de rekening? Moeders en wanhopige wensouders
Omdat we er zo van overtuigd zijn dat het hier in Nederland goed is geregeld, sluiten we onze ogen voor de cijfers en feiten die dat tegenspreken. In haar boek ontkracht Loeb de mythes die het fopfeminisme in stand houden. De mythe van de vrije keuze, maar ook die van de natuurlijke verschillen en die van de meritocratie (als je maar hard genoeg werkt kun je alles bereiken).
“Het zijn allemaal dingen die we onszelf wijsmaken om te verklaren dat de ongelijkheid eigenlijk oké is. Als je het goedpraat, hoef je het niet meer te bestrijden. Terwijl het niet te verantwoorden is dat de helft van de Nederlandse bevolking economisch en qua macht achtergesteld is.”
Overheid aan zet
We voeren in Nederland het verkeerde gesprek over de positie van de vrouw, vindt Loeb. “Dat is gebaseerd op mythes, aannames en onderbuikgevoelens, in plaats van feiten en geschiedenis. Daardoor leggen we de schuld voor de genderongelijkheid bij de slachtoffers van het systeem neer, en blijft het systeem zelf buiten schot.”
Tijd om dat systeem opnieuw onder de loep te nemen. “Het probleem bij het individu neerleggen en hopen dat het zichzelf oplost, heeft duidelijk niet gewerkt. De overheid is nu aan zet: zij heeft deze shit gecreëerd en moet nu met een beter systeem komen om het op te lossen, met wetten en beleid om meer werken voor vrouwen en meer zorgen voor mannen aantrekkelijker te maken. Maak de kinderopvang nu eens echt gratis, regel dat goed, benoem een minister voor gendergelijkheid. Stel concrete doelen. Er moet hoe dan ook iets gebeuren, want het komt niet vanzelf goed.”
‘Fopfeminisme’ van Lisa Loeb is nu verkrijgbaar
Klik hier voor meer Lifestyle