NOS Nieuws•vandaag, 20:56

  • Saskia Houttuin

    correspondent Frankrijk

  • Saskia Houttuin

    correspondent Frankrijk

Na twintig jaar valt het doek voor Romagne 14-18, de omvangrijke privécollectie van de Nederlandse Fransman Jean-Paul de Vries. Door strengere handhaving van de Franse erfgoedwet is een groot deel van zijn collectie met restanten uit de Eerste Wereldoorlog in beslag genomen. Na de zomer sluit het museum in het noorden van Frankrijk definitief zijn deuren.

Karkassen van geweren, verweerde helmen, stukken hout uit de loopgraven: Frankrijk trekt veel liefhebbers die speuren naar resten van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Maar waar dit jarenlang oogluikend werd toegestaan, treedt de Franse staat steeds harder op; oorlogsresten vallen onder de nationale erfgoedwet en mogen daarom niet zomaar worden meegenomen.

Spullen in beslag genomen

De Vries is een van de eersten die met de hardere handhaving van de wet wordt geconfronteerd. Zijn collectie, die hij verzamelde rondom het dorpje Romagne-sous-Montfaucon, trok jaarlijks tienduizenden bezoekers: van groepen scholieren tot overheidsfunctionarissen. De populaire reisgids Lonely Planet nam het op in een boekje met best bewaarde geheimen in Europa.

NOS

“Mijn hele leven ben ik altijd trouw gebleven aan het principe dat deze collectie uit 5 kilometer rondom dit huis moest komen”, vertelt de Vries tijdens een rondleiding door zijn omgebouwde boerenschuur. “In het begin was dat puur een kwestie van logica, want je rugzak was zo zwaar en zo vol na 2 kilometer dat je wel naar huis moest. Maar uiteindelijk is het mijn handelsmerk geworden. Zo laat ik zien wat een oorlog doet met een dorpje zoals Romagne.”

Een massale inbeslagname door de Franse douane maakt binnenkort een definitief einde aan zijn museum. Na een huiszoeking vorig jaar zomer nam de douane in oktober 25.000 objecten in beslag. “Met veertig man sterk hebben ze het museum ontleed”, zegt de Vries. “Iemand van de douane zei: ‘Je hebt gewoon de pech dat jij de grootste en mooiste collectie met bodemvondsten hebt. Je hebt het bal geopend’.”

Rood-witte linten

Met de spullen die zijn achtergelaten bouwde de Vries samen met vrijwilligers het museum weer op. “We willen het nog een waardig afscheid geven.” Tussen de memorabilia van vergeelde krantenknipsels tot roestig kookgerei hangen stickers van de douane. Achter rood-witte linten staan kartonnen dozen opgestapeld. “Dat hebben we bewust gedaan”, zegt de Vries. “Dit is nu deel van ons verhaal.”

  • AFPDeel van de collectie in museum Romagne 14-18, op beeld van vorig jaar
  • AFPDeel van de collectie van De Vries op beeld uit 2025
  • NOSAchter rood-witte linten staan kartonnen dozen opgestapeld

Al sinds de 19de eeuw kent Frankrijk voorlopers van wat nu de Code du Patrimoine heet: een reeks wetten om het nationale erfgoed te beschermen. Op basis van deze wetten wordt illegale handel bestreden, de bescherming van historische monumenten geregeld en bepaald hoe met archeologische vondsten wordt omgegaan.

Die bepalingen werden in 2016 verder aangescherpt, zegt jurist Marie Cornu, directeur onderzoek bij het Centre national de la recherche scientifique (CNRS) en gespecialiseerd in cultureel erfgoedrecht. “Toen is bepaald dat alles wat uit de bodem komt in handen van de staat moet zijn, wanneer het archeologische waarde heeft. Dat geldt voor zowel gebouwen als losse voorwerpen. Het idee is dat de staat de natuurlijke eigenaar is.”

Nooit aangegeven

Rondom de Noord-Franse plaats Verdun, waar een van de bloedigste veldslagen van de oorlog plaatsvond, hangen sinds kort affiches die bezoekers daar op wijzen. “Laten we samen ons erfgoed beschermen”, staat er boven de waarschuwing dat het oprapen van of graven naar oorlogsresten wordt beschouwd als archeologisch onderzoek, wat zonder toestemming strafbaar is.

“De vraag speelde: vanaf wanneer is iets archeologisch?”, zegt Cornu. “Hoe oud moet een object zijn om daaronder te vallen? De rechter heeft in zaken over vondsten uit de Eerste Wereldoorlog geoordeeld dat archeologie niet alleen over heel oude objecten gaat. Ook recente vondsten kunnen als archeologisch erfgoed worden beschouwd.”

Soms is lastig te bepalen in hoeverre die wet moet worden doorgevoerd, zeker als er tegenstrijdige belangen spelen. “In het erfgoedrecht is er altijd een moeilijke afweging tussen het algemeen belang en privé- en commerciële belangen”, zegt Cornu. “Die komen niet altijd overeen met de bescherming van erfgoed. Daarom is er een systeem van vergunningen.”

De Vries heeft zijn collectie nooit officieel aangegeven, vertelt hij. “Ik heb samengewerkt met douaniers, politieagenten. Iedereen komt hier al jaren over de vloer. Nooit heeft iemand er wat van gezegd. We weten niet wat de reden van is waarom ik in één keer de hele verzameling kwijt ben.”

Momenteel loopt een onderzoek naar de herkomst van de in beslag genomen spullen van de Vries. Mogelijk zal dit leiden tot een rechtszaak.