Uit haar tas haalt Silvia* een klein, zwart apparaatje. Haar noodknop. Haar ex, met wie ze ongeveer twintig jaar een relatie had en een kind heeft, is inmiddels strafrechtelijk veroordeeld. Naast een voorwaardelijke gevangenisstraf, taakstraf, geldboete en reclasseringstoezicht kreeg hij een jarenlang contact- en locatieverbod opgelegd. Toch draagt ze de noodknop nog steeds bij zich, en doet ze door de nog steeds aanwezige dreiging anoniem haar verhaal.
* Silvia’s echte naam is bekend op de redactie van RTL Nieuws.
Aanval
Ze heeft de noodknop één keer nodig gehad. Ze zat toen twee maanden ondergedoken voor haar ex. Instanties adviseerden haar meer te ondernemen. Ze had de noodknop net gekregen en ging naar buiten, naar een plek waarvan ze zeker wist dat hij daar niet zou komen. Toch kwamen ze elkaar tegen.
Silvia vertelt dat haar ex haar in een hoek dreef, schreeuwde dat hij haar ‘af zou maken’ en snijbewegingen langs zijn keel maakte. Ze drukte de noodknop in en kreeg contact met de meldkamer. Toen de politie arriveerde, was hij verdwenen.
Hulp nodig? Zoek contact met Veilig Thuis
Chat gratis en anoniem met een medewerker van Veilig Thuis voor advies. De chat (via deze link te bereiken) is open van maandag tot en met vrijdag van 9 tot 17 uur. Er is ook een telefoonnummer dat 24/7 bereikbaar is: 0800-2000. Bij direct gevaar, bel 112.
De aanval is het toppunt van de intieme terreur waar Silvia in de jarenlange relatie mee te maken kreeg. Intieme terreur draait om structurele controle, dreiging en het langzaam verleggen van grenzen. Naar buiten toe was daar weinig van te zien. Silvia omschrijft haar ex als een charismatische man: rustig en vriendelijk. Juist dat contrast maakte dat zij lang twijfelde aan wat er gebeurde.
De omgeving van Silvia wist niet waar ze thuis mee te maken had. “In gezelschap was hij bijna onderdanig”, zegt ze tegen RTL Nieuws. Maar thuis kon hij van het een op andere het moment extreem boos worden om iets kleins. “Dan dreigde hij ons af te maken of mijn leven tot een hel te maken.”
Weinig vervolging
Volgens cijfers van het CBS zijn er in Nederland zo’n 1,3 miljoen slachtoffers van huiselijk geweld. Daarbij gaat het om fysiek of psychisch geweld. “Er gebeurt altijd meer dan instanties zien”, zegt Janine Janssen. Zij is lector geweld in afhankelijkheidsrelaties en hoogleraar criminologie en rechtsantropologie.
“Lang niet iedereen doet aangifte of meldt het geweld, dus maar een fractie wordt formeel bekend. Nog een veel kleiner deel komt bij de rechter, en bij een nog kleiner deel komt het tot een veroordeling. Bij huiselijk geweld zijn er echt weinig zaken die tot een veroordeling komen.”
Lees ook Vaders niet vervolgd voor huiselijk geweld: ‘Niet in het belang van het kind’
Daar zijn verschillende redenen voor, weet Janssen en ook advocaat familierecht Ingrid Vledder. “Slachtoffers kunnen zich schamen, ze kunnen bang zijn voor de dader en er zijn ook slachtoffers die het gevoel hebben, bijvoorbeeld door signalen van instanties, dat hun zaak niet kansrijk is. Dat gebeurt bijvoorbeeld als er een gebrek aan bewijs is”, zegt Janssen.
Vledder voegt toe dat het gedrag dat binnen intieme terreur wordt getoond, zoals controleren, isoleren en dwingen, vaak niet strafbaar is. “Sommige slachtoffers zijn blij als hun partner hen fysiek bedreigt omdat ze dan iets concreets hebben om aangifte mee te doen.”
Logboek
Toen de dreiging tegen Silvia toenam, begon zij een logboek. Daarin verzamelde ze appberichtjes, mailtjes en foto’s.
Ook is er een stopgesprek gevoerd met haar ex, en waren er meerdere instanties betrokken bij het gezin. “Iedereen doet zijn best, maar juist die hoeveelheid partijen, die soms tegengestelde adviezen geven, zorgt ook voor veel onduidelijkheid en onzekerheid. Ondertussen gaat de situatie gewoon door”, zegt Silvia. Uiteindelijk is ze stilletjes gevlucht door te doen alsof ze naar een afspraak moest.
Lees ook Weer meer meldingen van huiselijk geweld bij Veilig Thuis
Daarna zaten zij en haar kind maandenlang ondergedoken. Door de aanval waarvoor ze de noodknop nodig had, kon haar ex strafrechtelijk worden vervolgd. Haar logboek legde een patroon bloot. En omdat de aanval plaatsvond in de openbare ruimte waren er camerabeelden en meerdere getuigenverklaringen. “Die waren in lijn met mijn getuigenissen”, zegt Silvia. “Doordat de zaak via snelrecht werd behandeld, moest mijn ex al snel voor de strafrechter verschijnen. Tijdens alle verhoren en later tijdens de rechtszaak heeft mijn ex alles ontkend, maar door het bewijs zag de rechter dat ik niet de escalerende partij was.”
Complex
Dat zoveel vrouwen jaarlijks door (ex-)partners worden gedood, verbaast haar niet. “Als je ziet hoe complex het is en hoeveel je moet bewijzen voordat er echt wordt ingegrepen, dan is dat helaas niet verrassend. Op een gegeven moment kun je geen kant meer op.”
“In Nederland schiet bescherming en samenhang tussen systemen tekort”, heeft Silvia ervaren. “Het strafrecht grijpt in bij concrete en bewijsbare strafbare feiten, zoals bedreiging of stalking. Het familierecht gaat uit van samenwerking tussen ouders. Als er sprake is van dreiging en controle, botst dat.”
“De gevolgen daarvan zijn groot. Wij moesten de noodopvang in, terwijl hij thuis zat. Dat is de omgekeerde wereld. Je verliest je huis, je zekerheid, je rust terwijl degene die de dreiging veroorzaakt, blijft waar hij is.”
Lees ook Kabinet wil bijzondere wet om vrouwen te beschermen tegen gewelddadige partners, maar deskundigen zijn kritisch
Het kabinet wil geweld tegen vrouwen stoppen. Zo moet er worden ingezet op zittingen om het straf- en familierecht te combineren. Het kabinet wil daarnaast een aparte strafbaarstelling voor psychisch geweld en Clare’s Law introduceren. Daarmee kun je bij de politie checken of je partner een gewelddadig verleden heeft.
Deskundigen in Nederland zijn daar kritisch op, en hoogleraar Janssen wijst erop dat er zonder veroordelingen weinig te controleren is.
Silvia: “En met de AVG (Algemene verordening gegevensbescherming, red.) wordt dat ook ingewikkeld. Mijn nieuwe adres is door het locatieverbod bekend bij mijn ex. Toen ik naar die nieuwe woning zocht, wilde ik ook weten waar hij woonde zodat ik niet dezelfde buurt zou uitkiezen. Maar dat mocht niet in verband met de AVG. Dat laat zien hoe raar dit in elkaar zit. Hij is haast beter beschermd dan ik.”
RTL Nieuws maakte eerder deze video over dit onderwerp: