De regering in Caïro zegt dat de in 2024 toegezegde 7,4 miljard euro vanuit Brussel niet langer voldoende is om de hoge kosten voor de opvang van vluchtelingen te dekken. Europa moet snel meer betalen om de toestroom in toom te houden, meldde Euronews deze week. 

“De berichtgeving is uiterst verontrustend”, zegt migratieonderzoeker Carolus Grütters, verbonden aan de Radboud Universiteit, tegen RTL Nieuws. “De overeenkomst met Egypte was al voor de totstandkoming problematisch. Dat komt onder meer doordat Egypte zelf is bekritiseerd over de wijze waarop het de mensenrechten juist niet respecteert.”

‘Vluchtelingen slecht behandeld’

Grütters is geen voorstander van meer geld geven aan Egypte. “In de praktijk blijkt dat vluchtelingen slecht worden behandeld. De toezegging van Egypte dat een deel van het geld ook daadwerkelijk aan een humane opvang wordt besteed, blijkt dus niet te kloppen.”

Egypte heeft ondertussen wel behoorlijk veel invloed op de EU, waar regeringen worden geconfronteerd met grote uitdagingen rond de opvang, registratie en doorstroom van migranten. De oorlog in Soedan heeft de omvang van het probleem drastisch vergroot: miljoenen mensen zijn hierdoor ontheemd geraakt. 

Het aantal vluchtelingen in Egypte is verdrievoudigd sinds het gewapende conflict in Soedan in april 2023. Volgens VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn er nu 850.000 Soedanezen in Egypte, dat daarmee het grootste gastland is voor mensen die uit Soedan zijn gevlucht. Egypte vangt ook vluchtelingen en migranten op uit Syrië, de Palestijnse gebieden, Eritrea, Jemen, Somalië en Irak.

De EU wil voorkomen dat ‘illegale’ migranten de oversteek maken naar Europa. Het landenblok sloot daarvoor de laatste jaren migratiedeals met Turkije, Tunesië, Jordanië, Libanon, Mauritanië en dus Egypte. De afspraken over grensbewaking en opvang zijn vaak verpakt in grotere economische steunpakketten. 

Migratiedeals zijn controversieel

Desondanks zijn ze controversieel: het is vaak onduidelijk waar het geld precies terechtkomt en of het wel goed besteed wordt. Er zijn talloze voorbeelden van mishandeling, detentie en geweld tegen vluchtelingen. Ook zijn in die landen vaak autoritaire leiders aan de macht.

Sofie Croonenberg, werkzaam bij Stichting Vluchteling, kent de regio goed en was in februari voor het laatst in Egypte. Ze zag en hoorde hoe vluchtelingen en migranten daar zonder proces werden opgepakt, vastgezet en soms het land uitgezet. “Wat er gebeurde was dat mensen echt met een soort razzia’s werden opgepakt op straat. Vooral in wijken waar veel mensen met een migratieachtergrond wonen. Het gaat hier gewoon om mensen met een erkende vluchtelingenstatus: zij kunnen niet veilig terug naar Soedan.”

‘Heel verdrietig’ 

Croonenberg stoort zich aan de Europese migratieaanpak. “Er worden grote woorden gebruikt door Europese leiders over het geweld in Soedan. Iedereen vindt het verschrikkelijk en zegt: er moet iets aan gebeuren. Zorg dan in ieder geval dat de mensen die zijn gevlucht voor geweld, een plek hebben om te leven. De situatie van vluchtelingen in Egypte is schrijnend. Er gaan nu grote sommen geld naar grenswachten, terwijl er kinderen sterven in de cel in Caïro. Dat is heel verdrietig.”

Deze beelden uit Soedan schudden de wereld wakker afgelopen november:

Landen die migratiedeals hebben gesloten met de EU kunnen de migratiestroom ook gebruiken als drukmiddel. Dat doen ze door bijvoorbeeld de grens tijdelijk wat minder streng te bewaken als ze geen geld of politieke steun krijgen.

“Het geven van geld aan regimes aan de randen van Europa, in de veronderstelling dat er dan minder migranten zullen komen, is slechts symbolisch en bedoeld voor de bühne”, zegt migratieonderzoeker Grütters. “Er zou moeten worden geïnvesteerd in het beëindigen van oorlogen en langlopende conflicten. Alleen dan is er een kans dat de bevolking in die landen weer hoop op een toekomst kan krijgen en niet hoeft te vluchten. Dat zou een vermindering van vluchtelingen betekenen. Maar dat vereist een langetermijnvisie – en die is er niet.”