“Met deze petitie roep ik u op om maatregelen te nemen tegen het normaliseren en verheerlijken van roken op sociale media, met name door influencers die een jong publiek bereiken”, schrijft Boy Tanis bij zijn petitie. Vanmiddag had hij bijna 10.000 handtekeningen verzameld. 

De 19-jarige student uit Geertruidenberg rookte sinds zijn 17e af en aan. Vlak voordat hij de petitie startte, halverwege april, stopte hij. “Roken is heel erg slecht. Ik moet er niet aan denken dat ik straks op mijn 40e misschien longkanker heb. Dan heb je spijt, maar is het te laat.” 

‘Genormaliseerd’

“In mijn omgeving is het heel normaal om te roken”, gaat hij door. “Als ik bij een feestje van de buren sta, worden er bijvoorbeeld sigaretten uitgedeeld. Het is heel erg genormaliseerd, ook op sociale media. Het wordt gepresenteerd als ‘cool’ en als onderdeel van een bepaalde lifestyle.” 

Volgens Boy maakt hij zich niet populair met de petitie. Mensen reageren dat zij zelf mogen bepalen of ze roken of niet. Maar dat is zijn boodschap niet. Hij zegt dat hij het prima vindt als mensen roken, maar niet als ze dat posten op sociale media, en al helemaal niet met een groot en jong publiek zoals influencers en artiesten. 

Bij de petitie noemt hij voorbeelden als Joost Klein, S10 en Lil Kleine. Laatst zag hij een video van influencer Monica Geuze die een sigaret opstak tijdens een TikTok-video. Het is in Nederland verboden voor influencers om reclame te maken voor tabak en vapes. Voor alcohol gelden strenge regels. Het opsteken van een sigaret in eigen content is in principe niet verboden.

“Het gaat niet om het beperken van persoonlijke vrijheid”, legt hij uit. “Maar ik vind dat influencers een verantwoordelijkheid hebben. Het gaat erom dat jongeren worden beschermd tegen gedrag waarvan de schadelijke gevolgen algemeen bekend zijn.” Boy wijst erop dat er allerlei maatregelen zijn genomen, zoals de foto’s en plaatjes op pakjes sigaretten, maar dat er nog te weinig aandacht is voor de content op sociale media.

Normen en waarden

Psycholoog Hendrik Roozen van het Nederlands Instituut Psychologen denkt dat Boy daar zeker een punt heeft. Net als met influencers die alcohol drinken, waarvan de invloed op gedrag van volgers is bewezen, is het volgens de psycholoog niet ondenkbaar dat ook zien roken aanstekelijk werkt.

“Het werkt anders dan generieke reclame op radio of televisie. Influencers worden vaak gevolgd door volgers die zich ermee kunnen identificeren vanwege zaken als leefstijl of politieke opvattingen. Juist doordat je een influencer vaak bewust volgt, sta je meer open voor hun normen en waarden. Zo kan het gedrag van influencers bijdragen aan het normaliseren van bepaalde leefstijlen die potentieel verslavend kunnen zijn.”

Boy denkt zelf dat een waarschuwing al goed zou kunnen werken. “Voordat ik de petitie startte, heb ik onderzoek gedaan naar een mogelijk effect”, gaat hij door. “Bij foto’s waarvan bijvoorbeeld Instagram vermoedt dat het om AI gaat, staat een waarschuwing. Een soortgelijke waarschuwing zou ook bij rokende influencers moeten staan.”

En als influencers producten aanprijzen die ze hebben gekregen, moeten ze dat ook vermelden. Boy zou het dan ook een goed idee vinden dat als zij bij ‘rookcontent’ moeten schrijven dat roken dodelijk is.

Kijkwijzer

Roozen vindt een waarschuwing zeker een goed idee maar laat in het midden hoe die er dan precies uit moet zien. “Dat is een lastige. Je zou kunnen kijken naar een systeem vergelijkbaar met de kijkwijzer. Om aan te geven dat bepaald gedrag dat wordt getoond, kan bijdragen aan mogelijk een verslaving. Dat kan niet alleen gebruikers bewuster maken, maar bijvoorbeeld ook ouders handvatten geven om hierover in gesprek te gaan.”

Bij 40.000 handtekeningen mag Boy zijn petitie aanbieden bij de Tweede Kamer. Dat noemt hij een ‘begin’, maar zijn doel is zo’n duidelijke waarschuwing. “Ik doe dit niet zomaar, ik neem het heel serieus.” 

Sinds eerder deze maand heeft Nederland een rookvrij park. In deze video zie je daar meer over: