Een staakt-het-vuren of niet: in de Gazastrook, Iran, en het zuiden van Libanon gaan de aanvallen onverminderd verder. Ook het tijdelijke paasbestand dat Rusland en Oekraïne onlangs overeenkwamen, werd aan de lopende band geschonden.
De term staakt-het-vuren, of de Engelse versie ceasefire, wordt als militaire term gebruikt sinds halverwege de 19e eeuw. Zo’n opschorting van de vijandelijkheden wordt sindsdien op verschillende manieren uitgelegd en vastgesteld. Tegenwoordig is het afkondigen van een staakt-het-vuren vooral bedoeld om de strijdende partijen met elkaar in contact te brengen voor gesprekken over mogelijke permanente oplossingen.
Wat belangrijk is om te benoemen: de term is juridisch gezien niet bindend, legt hoogleraar militair recht Marten Zwanenburg uit. “Het is een term die internationaal niet voorkomt in een verdrag of iets dergelijks. Toch komt een staakt-het-vuren regelmatig voor, en wordt dan meestal gebruikt als een praktische beschrijving: we gaan niet op elkaar vuren. Met het idee dat dit tijd en ruimte creëert om te komen tot een bredere vredesovereenkomst of beëindiging van een conflict. Het heeft meer een politieke, dan een juridische betekenis.”
Niemand grijpt in
Pas als een staakt-het-vuren leidt tot een formeel verdrag, overeengekomen en schriftelijk ondertekend door de betrokken partijen, verandert dat. Bij zo’n getekende overeenkomst hebben partijen volgens het internationaal recht wél de verplichting om zich hieraan te houden. Maar ook dan blijft naleving lastig: er is op het wereldtoneel immers geen centrale autoriteit of politie die ingrijpt als zo’n wapenstilstand wordt geschonden.
Dat laatste gebeurt aan de lopende band in het Midden-Oosten, ziet correspondent Pepijn Nagtzaam. “Het gebruik van de term staakt-het-vuren is hier in de praktijk vaak vreemd. Kijk naar de afkondiging door Israël en Libanon van gisteren: het is heel gek om dit een staakt-het-vuren te noemen omdat het feitelijk gaat om een openlijke strijd tussen Israël en Hezbollah, een serieus grote militie met absolute macht in het zuiden van Libanon, die wordt gesteund door Iran.”
Vlak na het overeenkomen van het staakt-het-vuren, hervatte Israël zijn drone-aanvallen in Libanon. Ook blijft het Israëlische leger delen van Zuid-Libanon bezet houden en daar grote verwoestingen aanrichten.
Nagtzaam: “Israël eist dat Hezbollah zich ontwapent en terugtrekt uit Zuid-Libanon. Maar dat gaat niet zomaar gebeuren. Want waarom zou Hezbollah zich ontwapenen als Israëlische militairen daar nog aanwezig zijn? En andersom: waarom zou Israël zich terugtrekken als dreiging uit blijft gaan van Hezbollah-militanten?”
De correspondent ziet de geschiedenis zich telkens herhalen. Want ook in november 2024 werd een staakt-het-vuren in Libanon overeengekomen. Hoewel Hezbollah destijds wel politieke goedkeuring gaf aan de afspraken, werden die al snel continu geschonden door beide partijen.
‘Een loos begrip’
“Iedere aankondiging van de Amerikaanse president Trump, Israël of Libanon, die zeggen: ‘we hebben nu staakt het vuren’, maakt het een loos begrip”, vindt Nagtzaam. “Je kunt er ook niet op bouwen: want de ene dag zeggen premier Netanyahu en defensieminister Katz van Israël: ‘we gaan Beiroet bombarderen’, de andere dag zeggen ze: ‘er is nu een staakt-het-vuren’. Het gaat alle kanten op. En dat maakt het allemaal een beetje potsierlijk.”
Hoogleraar Zwanenburg is hier kritisch op. “Je moet deze term niet te makkelijk in de mond nemen. Want strijdende partijen hebben de verantwoordelijkheid om zoveel mogelijk burgerslachtoffers te voorkomen. Een staakt-het-vuren impliceert voor personen in een conflictgebied dat zij veilig boodschappen kunnen doen en hun kinderen naar school brengen. Als er dan toch bommen vallen, brengt dat grote risico’s voor burgers met zich mee. Roep het niet te snel.”
De Israëlische aanpak lijkt aan de Libanese grens steeds meer op het Gaza-model: