Dat geboortecijfers dalen is al langer bekend. In veel westerse landen krijgen mensen later kinderen en sommigen kiezen er zelfs helemaal niet meer voor. Maar vooral de sterke daling onder jongeren tot 24 jaar blijft onderzoekers bezighouden.
Opvallend genoeg begon die daling rond 2007 te versnellen. Dat is niet alleen zichtbaar in de Verenigde Staten, maar ook in tientallen andere landen. Die omslag valt samen met de introductie van de eerste iPhone.
Voor een van de studies werden miljoenen geboorteregistraties bekeken van in totaal 128 landen. De andere studie keek naar het effect van de introductie van de iPhone tussen 2007 en 2011. De onderzoekers zagen dat waar de iPhone sneller beschikbaar kwam, het geboortecijfer sterker daalde.
Paradox
Volgens de onderzoekers veranderde de smartphone fundamenteel hoe jongeren hun vrije tijd besteden. Waar jongeren vroeger veel vaker fysiek met elkaar afspreken, zou een groter deel van hun sociale leven zich tegenwoordig online afspelen via sociale media.
Demograaf Jan Latten ziet dat jongeren minder de deur uitgaan naar bijvoorbeeld cafés, waardoor ze minder mensen tegenkomen. En hoewel er de laatste jaren steeds meer datingapps en andere sociale media zijn bijgekomen, suggereert Latten dat we ondanks meer opties juist minder serieuze contacten leggen. “Een zekere paradox, dus.”
“We weten uit eerder onderzoek dat jongeren later seks hebben”, zegt mediawetenschapper Linda Duits. Volgens haar vinden jongeren het moeilijk om in een offline context contact te maken en te flirten. “En voor seks is het natuurlijk essentieel dat je bij elkaar bent en dat je bepaalde vaardigheden moet hebben om tot de daad te komen.”
Minder tienerzwangerschappen
De daling van tienerzwangerschappen sinds 2007 gebeurde in landen met totaal verschillende zorgsystemen, culturen, economieën en wetgeving. Volgens de onderzoekers is de smartphone een van de weinige ontwikkelingen die vrijwel overal rond dezelfde tijd opdook.
Jan Latten ziet daarnaast nog een mogelijke verklaring. Volgens de demograaf zorgen smartphones ervoor dat informatie sneller rondgaat dan via gedrukte media. Informatie over anticonceptie en abortus is daarom toegankelijker geworden. “En het zou kunnen dat bewegingen rondom vrouwenemancipatie sneller worden gedeeld en overgenomen door smartphones.”
Duits benadrukt: “De rol van vrouwen is de laatste jaren sterk geëmancipeerd. Vrouwen maken tegenwoordig andere keuzes.” Denk aan ideeën over het huwelijk, het volgen van opleidingen en het beginnen aan een carrière.
Niet iedereen overtuigd
Toch zijn niet alle wetenschappers overtuigd. De daling van het aantal tienerzwangerschappen begon namelijk al vóór de introductie van de smartphone. Ook wijzen critici erop dat het lastig blijft om precies te bewijzen dat smartphones de oorzaak zijn en niet slechts samenvallen met andere maatschappelijke veranderingen.
Bovendien zijn beide onderzoeken nog niet beoordeeld door andere wetenschappers.
ChatGPT de nieuwe oorzaak?
Jan Latten verwacht dat het gebruik van AI-chatbots onder jongeren relaties verder onder druk gaat zetten. “Jonge mensen die alleen zijn, chatten tegenwoordig met chatbots die continu zeggen: wat ben je goed en wat ben je leuk. Voor sommigen duurt het langer om een partner te vinden, want die zijn kritischer dan AI en dan komt er niet zo snel een baby.”