Volgens Trump heeft hij Netanyahu in zijn zak. “Ik bepaal alles. Hij heeft niets te zeggen”, zei hij zondag tegen de Britse krant Financial Times. En: “Als ik hem vraag iets te doen, doet hij het”, gisteren tegen de Britse zender BBC.
Het zijn verwoede pogingen van de Amerikaanse president om te bewijzen dat hij de regie voert in het Midden-Oosten. De wederzijdse aanvallen die Israël en Iran in de nacht van zondag op maandag uitvoerden, schetsen een ander beeld.
Zondagnacht sloeg Israël – tegen de wens van Trump in – terug. Iran voerde uit solidariteit met Hezbollah aanvallen uit op Israël. Daarop bestookte Israël verschillende Iraanse steden en militaire doelen. Het was de eerste keer sinds het broze staakt-het-vuren van april dat de twee landen weer elkaars grondgebied aanvielen.
‘VS verantwoordelijk’
Beide partijen stopten na een halve dag de beschietingen, maar de schade aan een mogelijk, door Trump vurig gewenst vredesakkoord was toen al aangericht.
Iran stelt dat de Israëlische aanvallen een schending vormen van het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran. Volgens de Iraanse buitenlandwoordvoerder Esmail Baghaei is Washington ‘direct verantwoordelijk’ voor de schendingen. “Niemand gelooft dat Israël dit zou doen zonder afstemming met de VS.”
Volgens Trump waren Israëlische vliegtuigen ‘al onderweg’ toen hij Netanyahu belde in een poging de vergeldingsaanvallen tegen te houden. In deze video meer over de aanvallen die Israël en Iran over en weer uitvoerden:
Trump en Netanyahu begonnen op 28 februari gezamenlijk een oorlog tegen Iran, maar het bondgenootschap staat onder druk nu de door Israël beloofde snelle overwinning uitblijft.
Relatie onder spanning
“Van oudsher is de relatie tussen de VS en Israël zeer hecht”, zegt Irandeskundige Youri Verschoor. “Als je samen zo’n militaire operatie tegen Iran kunt uitvoeren, heb je goede en nauwe betrekkingen.” Tegelijkertijd wijst Verschoor erop dat nu het conflict voortduurt, ook de verschillen in belangen zichtbaarder worden. “Daardoor komt er spanning op de relatie te staan.”
Dat werd afgelopen week op pijnlijke wijze duidelijk toen de Amerikaanse nieuwswebsite Axios berichtte over een verhit telefoongesprek tussen de twee leiders over Israëlische aanvallen op Libanon. Daarin zou Trump Netanyahu ‘knettergek’ hebben genoemd. “Wat ben je in godsnaam aan het doen?”, zou Trump hebben geschreeuwd. “Zonder mij zou je in de gevangenis zitten. Ik heb je uit de brand geholpen. Iedereen haat je.”
Zowel Trump als Netanyahu vergoelijkte het telefoongesprek later. “Ik zou niet zeggen dat ik boos was, alleen een beetje bezorgd”, zei Trump. “Soms hebben we, net als in de beste gezinnen, meningsverschillen over de aanpak”, concludeerde Netanyahu.
Trump zoekt uitweg
Toch is Trumps frustratie niet helemaal toevallig. Verslaggever in de VS Raquel Schilder vertelt dat de president naarstig op zoek is naar een weg uit de oorlog die hem thuis impopulair maakt en wereldwijd economische onzekerheid veroorzaakt. Op dit moment is een van de belangrijkste uitdagingen daarbij dat Iran vrede koppelt aan een permanente beëindiging van de aanvallen op alle fronten: niet alleen in Iran, maar ook in Libanon.
Vrijwel de gehele Israëlische politiek vindt dat aartsvijanden Iran en Hezbollah militair moeten worden uitgeschakeld. “Daar zie je het duidelijkst het verschil van inzicht tussen de VS en Israël”, stelt Verschoor. Volgens hem leeft de dreiging van door Iran gesteunde bewegingen in de regio, zoals Hezbollah, veel meer bij de Israeli’s dan bij de Amerikanen. Doordat Iran die kwestie koppelt aan een mogelijk vredesakkoord komt de VS voor een probleem te staan.
Bovendien staat Netanyahu onder druk van de binnenlandse oppositie, zegt Midden-Oostencorrespondent Pepijn Nagtzaam. Die verwijt de premier te afhankelijk te zijn van de Verenigde Staten.
Na het verhitte telefoongesprek met Trump zag Netanyahu af van aangekondigde aanvallen op de Libanese hoofdstad Beiroet. Zijn belangrijkste politieke rivaal Naftali Bennett reageerde direct en stelde dat de regering ‘de controle over de Israëlische soevereiniteit was verloren’. In het najaar zijn er nieuwe verkiezingen in Israël. “Netanyahu wil daarom laten zien dat hij sterk staat in de regio en niet afhankelijk is van Trump”, stelt Nagtzaam.
Geduld VS raakt op
Schilder benadrukt dat ondanks de acties van Netanyahu die Trump soms tegen de borst stoten, de twee nog een goede band onderhouden. De nauwe relatie tussen de Verenigde Staten en Israël is al decennialang sterk en zal niet zomaar bezwijken. “Tegelijkertijd raakt in de VS het geduld met Israël, zowel aan de kant van de Democraten als de Republikeinen, steeds verder op”, stelt Schilder. “Trump voelt de politieke druk om zo snel mogelijk een deal te sluiten met Iran. Daarvoor is het van belang dat Israël zich gedeisd houdt.”
Na de reeks aanvallen tussen Israël en Iran leek Trump daar voorzichtig in te slagen. Verschillende Amerikaanse media meldden dat Netanyahu, na opnieuw met Trump gebeld te hebben, nieuwe aanvallen zou hebben afgeblazen die voor de avond gepland stonden.