Het voelt bijna alsof je iets illegaals doet als je rondloopt in de Nieuwe Administratieve Hoofdstad (NAC), zoals het stedelijke megaproject in Egypte officieel heet. Alsof je onbedoeld een gigantische filmset bent binnengelopen, terwijl de acteurs er nog niet zijn.
Nergens is dat gevoel zo sterk als bij de triomfboog in het centrum van de nieuwe stad, aan het Plein van het Volk. Ben ik in Egypte of in Noord-Korea? Om me heen staan massieve bouwwerken, geënt op klassieke motieven. De laagstaande zon speelt met de pilaren van een uitgestrekte zuilengalerij, deels weerspiegeld in langgerekte waterbassins.
De locatie van de nieuwe stad. beeld RD, Alex van Pijkeren
Het is prachtig maar ook surreëel. Wat ontbreekt zijn mensen. Mensen van vlees en bloed die de pleinen en de straten vullen. De enige die zich laat zien is een man die blijkbaar verantwoordelijk is voor het onderhoud. Hij parkeert zijn motor bij een van de zuilen en verdwijnt ergens achter de gebouwen.
Metropool
Als het aan de Egyptische overheid ligt, komen die mensen vanzelf. Dit is namelijk nog een stad in aanbouw. Sommige wijken zijn al helemaal klaar, andere moeten nog bijna vanaf nul worden opgebouwd.
De aanleg van de nieuwe hoofdstad van Egypte is een van de grootste stedelijke megaprojecten van de 21e eeuw
De nieuwe hoofdstad is een onderneming die het aanzien van Egypte voorgoed moet veranderen. Het is een van de grootste stedelijke megaprojecten van de 21e eeuw. De NAC omvat niet alleen een nieuwe regeringswijk, maar is een poging om ten oosten van Caïro een volledig nieuwe metropool uit de grond te stampen, inclusief ministeries, een parlement, een presidentieel complex, een zakencentrum, woonwijken, universiteiten, religieuze gebouwen, sportfaciliteiten en een uitgebreid openbaarvervoersnetwerk.
Een echt klinkende naam heeft het project nog niet, al zijn er plannen om de Nieuwe Administratieve Hoofdstad te verwisselen voor Memphis – een naam die diep verweven is met de Egyptische ziel. Memphis was de legendarische eerste hoofdstad van het verenigde antieke Egypte, ongeveer 3000 voor Christus. Die naam klinkt misschien een tikje megalomaan, maar het past eigenlijk precies bij de enorme ambities voor de NAC.
De avondzon speelt met de zuilen van de triomfboog in de nieuwe hoofdstad. beeld Jacob HoekmanTriomfboog
De nieuwe hoofdstad ligt ongeveer 50 kilometer ten oosten van Caïro. Halverwege ligt al 25 jaar een andere nieuwe stad met de naam New Cairo, eveneens bedoeld om de oude hoofdstad te ontlasten. Maar de NAC is van een ander niveau. De stad moet de Egyptische economie en infrastructuur definitief de 21e eeuw binnentrekken.
Het megaplan komt uit de koker van president Abdel Fatah al-Sisi. De plannen ervoor werden publiekelijk aangekondigd in 2015. Toen al was er sprake van dat de nieuwe stad uiteindelijk 6,5 miljoen mensen moet gaan herbergen – wat zomaar zou kunnen oplopen tot 10 miljoen. Het is dus goed denkbaar dat straks een aantal bewoners, vergelijkbaar met de helft van de Nederlandse bevolking, een plek vindt in de NAC.
Allerlei deelprojecten zijn al gereed. De triomfboog is klaar, de ministeries ook. Hetzelfde geldt voor het enorme presidentiële paleis van Sisi dat tegenover de triomfboog ligt.
Recent werd een ander topstuk opgeleverd: het Octagon. Dat is een gigantisch complex in het zuiden van de nieuwe stad waar het militaire hart van het land is gehuisvest – zoals de Amerikaanse legerleiding huist in het Pentagon.
Het Octagon is niet te missen en dat is precies de bedoeling. Acht gebouwen, allemaal achthoekig, staan in een cirkel om twee gebouwen in het midden. Samen vormen ze het symbool van de macht van het leger van Egypte.
Het land doet niet geheimzinnig over zijn militaire macht. Egyptische presidenten zijn doorgaans nauw verbonden aan het leger – president Sisi was voorheen opperbevelhebber. De stad kan zelfs niet gebouwd worden zonder het leger; militaire instituties hebben een belang van 51 procent in de investeringsmaatschappij die de NAC bouwt en kunnen dus alle beslissingen nemen.
Moslimbroederschap
Voor president Sisi is het uitstralen van die macht cruciaal. Hij werd president na het mislukte avontuur met de moslimbroederschap. De moslimbroeders stonden een jaar aan het roer van Egypte, na de beruchte Arabische Lente uit 2011. Dat werd geen succes en Sisi wil bekendstaan als de man die de geest weer in de fles wist te krijgen – desnoods met harde hand.
Alles en iedereen die de staatsmacht uitdaagt, heeft vandaag de dag een probleem in Egypte. Dat geldt voor de moslimbroederschap, maar ook voor alle anderen die er radicaal of extremistisch gedachtegoed op nahouden. Sisi wil dat Egypte een land is waar iedereen in vrede samenleeft.
procent van de Egyptische bevolking is koptisch christen
Daarom heeft hij relatief veel energie gestoken in de relatie met de christelijke minderheid in het land. Grofweg 10 procent van de bevolking is koptisch christen. In totaal zijn dat algauw 10 miljoen mensen, waarschijnlijk meer. De nieuwe hoofdstad moet als geen andere laten zien dat Egypte een land is van moslims en christenen.
En eerlijk is eerlijk: de bouw van kerken, een berucht heet hangijzer in Egypte, is weliswaar nog steeds geen eitje, maar het is wel degelijk makkelijker dan voorheen.
Open mond
En dus staan er in de NAC twee gigantische gebouwen: een moskee waarvan de minaretten bijna door de schaarse wolken prikken, en een koptische kathedraal die zijn gelijke niet kent in Egypte. Trouwens, niet alleen in Egypte. De Kathedraal van de Geboorte van Christus is een van de grootste kerken ter wereld. Een bezoeker kan er alleen maar met open mond naar kijken.
Het interieur van de Kathedraal van de Geboorte van Christus bestaat uit een zee van banken
Niet dat er veel bezoekers zijn overigens. Een klein groepje mensen uit Oost-Azië krijgt een rondleiding, verder is het gebouw ter grootte van anderhalf voetbalveld leeg. Het interieur bestaat uit een zee van banken, met voorin een aantal enorme koepels die aan de binnenkant beschilderd zijn met Bijbelse voorstellingen. In het Arabisch en Engels is de tekst uit Johannes 3:16 geschilderd, over God Die de wereld zo liefheeft dat Hij Zijn enige Zoon heeft gestuurd.
De ruim 8000 zitplaatsen mogen dan leeg zijn, er is er een gevuld: de paus van de Koptisch-Orthodoxe Kerk heeft hier zijn intrek genomen. Traditioneel was de belangrijkste kathedraal de Markuskerk in de wijk Abbasiya in Caïro. Maar het zwaartepunt van de koptische minderheid is nu verschoven naar de nieuwe hoofdstad – tot genoegen van de president.
Politieke afhankelijkheid
Kritiek daarop kan niet uitblijven. Dat juist op een plek waar de staat zijn macht laat zien ook de belangrijkste religieuze gebouwen staan, is een teken dat de christelijke en islamitische leiders zich verregaand identificeren met het staatsgezag. De kerk krijgt zichtbaarheid en bescherming van de staat, maar betaalt daarvoor met politieke afhankelijkheid.
Zo gaat het in Egypte al decennialang. Tijdens het korte intermezzo waarin de moslimbroeders aan de macht waren, van 2012 tot 2013, schaarde paus Tawadros II zich openlijk achter de militairen die uiteindelijk president Sisi aan de macht brachten. De verhuizing van de paus naar de grotendeels door Sisi betaalde kerk versterkt dat beeld alleen maar.
En dan is er nog de kritiek van de gewone man. Niet zozeer op de kerk, maar wel op de Nieuwe Hoofdstad in het algemeen. Als je taxichauffeurs aanspreekt, of gewone Egyptenaren op straat in de overvolle wijken van Caïro, kun je het steeds weer horen: de miljarden voor de Nieuwe Hoofdstad hadden beter besteed kunnen worden. De stad is leeg, en al zouden er veel mensen komen wonen, dan nog is het alleen voor de bovenlaag van de samenleving. Wat heeft Mohammed in Caïro daaraan, die moet sappelen om rond te komen?
De metropool in wording is het uithangbord geworden van het nieuwe Egypte: sterk, zelfverzekerd en autoritair
Maar hun kritiek gaat niets veranderen. De nieuwe hoofdstad, onder welke naam dan ook, is een blijvertje. Het is immers veel meer dan alleen een stad. Onder president Sisi is deze metropool in wording het uithangbord geworden van het nieuwe Egypte: sterk, zelfverzekerd en autoritair.