De rijksbegroting voor 2027 mag dan rond zijn, fiscaal blijkt het kabinet-Jetten de komende jaren met de handen gebonden. De vernieuwing van cruciale ict-systemen bij de Belastingdienst heeft namelijk jaren vertraging opgelopen, waardoor kabinet en Tweede Kamer op belangrijke onderwerpen – goed voor zeker de helft van alle rijksinkomsten – nauwelijks belastingmaatregelen kunnen doorvoeren.

Dat blijkt uit een brief die staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën, D66) dinsdag naar de Kamer heeft gestuurd. De noodzakelijke vernieuwing van ict-systemen zou aanvankelijk dit jaar worden afgerond. Maar volgens Eerenberg ontstaat er bij de Belastingdienst pas vanaf 2028 weer „meer ruimte om nieuwe beleidswensen te verwerken”. Tot die tijd zal de politiek op fiscaal gebied „scherpe keuzes” moeten maken, schrijft hij: „Dat betekent dat er prioriteiten moeten worden gesteld en niet elke nieuwe beleidswens direct kan worden toegepast.”

In zijn brief noemt Eerenberg vijf specifieke onderdelen waarop de Belastingdienst de komende jaren geen grote wijzigingen aankan. Bij de systemen voor loonheffing – goed voor jaarlijks 150 miljard euro aan belastingen en premies voor volks-, werknemers- en zorgverzekeringen, bijna de helft van alle Rijksinkomsten – zijn pas na 2028 weer wijzigingen mogelijk. Dat is een jaar later dan eerder geschat.

Bij autoheffingen (goed voor 20 miljard), waaronder bijvoorbeeld de motorrijtuigenbelasting valt, geldt hetzelfde. De Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), onderdeel van de Belastingdienst, heeft pas medio 2029 weer ruimte voor vernieuwingen; dat werd eerder geschat op 2027. Eerenberg schrijft dat het kabinet op Prinsjesdag dieper zal ingaan op de precieze gevolgen voor de uitvoering van politiek beleid.

De grote hoeveelheid fiscale wijzigingen die de politiek jaarlijks voorstelt, slokt veel van de capaciteit van de Belastingdienst op. In juni bleek al uit stukken die het kabinet deelde dat dit ook tot vertraging leidt bij de ict-vernieuwing. En personeelskrapte speelt hierbij een rol, schrijft Eerenberg nu. De Belastingdienst kampt met een gebrek aan ict’ers; het personeel dat er is, houdt zich veelal bezig met het doorvoeren van fiscale politieke wensen en het draaiende houden van de oude systemen. 

Noodzakelijke ingreep

In zijn Kamerbrief verwijst Eerenberg naar zijn voorganger Marnix van Rij (CDA), die in maart 2023 de vernieuwing van cruciale ict-systemen bij de Belastingdienst aankondigde. „Dat was een noodzakelijke ingreep”, schrijft Eerenberg. „De modernisering had jarenlang onvoldoende prioriteit gekregen, waardoor achterstallig onderhoud is ontstaan.”

Van Rij waarschuwde destijds dat grote delen van het kabinetsbeleid onuitvoerbaar waren geworden, zolang de ict-systemen van de Belastingdienst niet op orde waren. Zo was het niet mogelijk om fiscaal beleid te voeren met betrekking tot de energietransitie en was voor de invoering van twee aparte belastingschijven in box 2 „niet voldoende ruimte”, schreef Van Rij toen.

Het achterstallig onderhoud in de ict-systemen moest in 2026 grotendeels zijn opgelost, maar uit de brief van Eerenberg blijkt dat die deadline ruimschoots wordt overschreden. En ook na 2028 zal de Belastingdienst niet direct elke politieke wens kunnen doorvoeren, waarschuwt hij: „Voor de meeste ketens [onderdelen van de Belastingdienst] geldt wel dat er dan een grote voorraad aan initiatieven klaarligt om te implementeren.”

De vertraging bij het vernieuwen van de systemen voor loonheffing en inkomstenbelasting betekent ook een risico voor de schatkist. Al in 2020 waarschuwde de Belastingdienst het ministerie van Financiën dat de ict-systemen binnen de loonheffing en inkomstenbelasting niet langer op modernisering konden wachten, onthulde NRC eerder op basis van interne stukken. Uitblijven daarvan zou de inning van „cruciale gegevensstromen” in gevaar brengen. 

Continuïteit bedreigd

Volgens betrokken ambtenaren was het „noodzakelijk” om deze verouderde systemen vóór 2027 te vervangen, omdat ze vanaf eind 2026 niet meer technisch ondersteund kunnen worden. Hierdoor loopt de staat het risico „dat de Belastingdienst geen belastingaanslagen meer bij de belastingplichtige kan opleggen en dat niet geïnd kan worden”, waarschuwden ambtenaren.

Het Adviescollege Ict-toetsing waarschuwde vorig jaar eveneens dat „de continuïteit van de inkomensheffing wordt bedreigd” omdat verouderde systemen niet op tijd vervangen zijn. Door de „vertraging” zijn de systemen voor loonheffing niet eerder dan in 2028 vernieuwd, schrijft Eerenberg nu aan de Kamer.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie