OM moet namen van kritische psychiaters over euthanasie zeventienjarige Milou vrijgeven aan haar ouders

Het Openbaar Ministerie moet de namen vrijgeven van de psychiaters die een bezorgde brief schreven aan de topman van het OM over euthanasie wegens psychisch lijden bij jongeren. Dat oordeelde de rechtbank in Den Haag deze donderdag in een kort geding dat was aangespannen door de ouders van Milou (17), aan wie in oktober 2023 euthanasie werd verleend.

In de brief werd de „suggestie” gesteund voor een „verkennend strafrechtelijk onderzoek” naar de dood van Milou. Haar ouders ervaren dat als een ernstige en verwijtbare beschuldiging. Ze willen de namen van de negen onbekende artsen zodat ze die voor de tuchtrechter kunnen dagen, zoals ze al deden met de vijf wel bekende artsen. Binnen vijf werkdagen moeten ze de namen krijgen, oordeelde de rechtbank.

Volgens de rechter weegt het belang van de ouders om de artsen te kunnen dagen zwaarder dan het belang van het OM, dat ”in beginsel” dergelijke brieven vertrouwelijk moet kunnen houden. De rechtbank gaat ervan uit dat het OM, zoals aangekondigd, gehoor geeft aan deze uitspraak en legde daarom geen dwangsom op.

Het OM laat weten donderdagmiddag met een reactie te komen.

Volgens de briefschrijvers ontstonden hun zorgen door ‘het ontsporen van het discours rondom euthanasie bij psychisch lijden’

De brief van psychiater Wilbert van Rooij, ondersteund door dertien andere artsen – onder wie de bekende psychiaters Damiaan Denys en Jim van Os – is al sinds de zomer van 2024 aanleiding voor strijd onder artsen. Die zomer spraken Denys en Van Os naar aanleiding van die brief met de top van het OM. Denys vertelde vervolgens in NRC dat de zorgen breder leefden binnen de beroepsgroep. Nu weegt de rechtbank mee dat de artsen in dat interview zelf het bestaan van de brief publiek hebben gemaakt en dat ze in hun brief niet om vertrouwelijkheid hebben gevraagd.

Volgens de briefschrijvers ontstonden hun zorgen door „het ontsporen van het discours rondom euthanasie bij psychisch lijden”. Ze verweten psychiater Menno Oosterhoff en enkele collega’s dat zij met een „indringende publiekscampagne” bezig waren te „propageren dat euthanasie laagdrempeliger als behandeloptie beschikbaar gesteld moet worden”.

Inzending voor de Emmy’s

Oosterhoff verleende in oktober 2023 euthanasie aan Milou. Sindsdien treden zowel hij als Milou’s ouders veelvuldig in kranten- en televisie-interviews op om te strijden tegen de obstakels bij euthanasie wegens psychisch lijden, waarvoor de wachttijd soms meerdere jaren bedraagt. Een documentairefilm over de euthanasie van Milou, waarin een op haar gebaseerde AI-stem dagboekfragmenten voorleest, is dit jaar de Nederlandse inzending voor de Emmy’s.

Oosterhoff zocht ook met andere spraakmakende casussen publiciteit. Zo zat hij op de dag dat hij Milou euthanasie verleende, diezelfde avond in een talkshowstudio met een andere patiënt, die hij twee dagen later euthanasie wegens psychisch lijden verleende.

In de brief wordt de euthanasie van Milou als voorbeeld genoemd. Haar naam wordt niet vermeld, maar is door alle publiciteit van Oosterhoff en de ouders zelf makkelijk herleidbaar. De brief steunt de suggestie voor een verkennend strafrechtelijk onderzoek naar de casus van Milou, om vast te stellen of de euthanasiepraktijk wel binnen de grenzen van het strafrecht blijft.

In zo’n onderzoek zou volgens de artsen centraal moeten staan „in hoeverre de naasten van deze kwetsbare patiënte”, in samenwerking met de betrokken psychiaters, „de jonge patiënte beïnvloed hebben in haar keuze voor euthanasie”.

De ouders van Milou voelen zich hierdoor al twee jaar diep gekwetst, zei moeder Mireille Verhoof twee weken geleden op de zitting in Den Haag. „Als ouder je kind verliezen en voor altijd moeten missen, is het ergste wat je kan overkomen. Daarna beschuldigd worden van het aanzetten tot haar dood, valt met geen pen te beschrijven.”

‘Sluitstuk’ van mislukte pogingen

De brief aan het OM was een sluitstuk van eerdere pogingen van Van Rooij om gehoor te vinden, zo bleek twee jaar terug uit een reconstructie van NRC. Zonder resultaat sprak hij Oosterhoff aan en stapte hij naar de inspectie voor de gezondheidszorg en de beroepsvereniging voor psychiaters. Daarna legde hij zijn zorgen bij het OM.

Van Rooij en de dertien artsen die de brief steunden, vrezen dat de euthanasiepraktijk te ver is opgerekt. Volgens hen is de kans op herstel bij jongeren die psychisch lijden niet of nauwelijks vast te stellen, terwijl dat wel vereist is. Euthanasie is volgens de wet alleen toegestaan bij een „wilsbekwame” patiënt die „ondraaglijk” en „uitzichtloos” lijdt. En als psychisch lijden de reden is, moet de arts „grote behoedzaamheid” betrachten, voegde de Hoge Raad daar later aan toe.

In de zaak van Milou stelde de Regionale Toetsingscommissie Euthanasie (RTE) vast dat aan al die eisen is voldaan. Daarmee is strafrechtelijke vervolging niet aan de orde.

Richtlijn is aangescherpt

Onder psychiaters leefde de vraag of dit systeem voldoende garanties geeft, ook omdat zij het aantal jongeren dat euthanasie krijgt, zagen toenemen. Deze discussie droeg eraan bij dat de euthanasierichtlijn van de beroepsvereniging afgelopen voorjaar werd aangescherpt: de verplichte second opinion is uitgebreid. Volgend jaar wordt een tweede aanpassing van de richtlijn verwacht, die preciezer moet voorschrijven hoeveel terughoudendheid nodig is bij jongeren en andere ‘bijzondere doelgroepen’, zoals mensen met autisme of een persoonlijkheidsstoornis.

Voor de ouders van Milou blijft de eerdere goedkeuring van de RTE cruciaal. Ze vinden dat de briefschrijvers hen de schuld van de dood van hun dochter in de schoenen schuiven, zonder dat een van hen het medisch dossier kent. En daarvoor moeten de briefondersteuners, bijvoorbeeld bij de tuchtrechter, ter verantwoording geroepen kunnen worden, betoogden de advocaten van Milou’s ouders. „Als [de artsen] dat risico niet hadden willen lopen, dan hadden zij die brief ook anoniem kunnen sturen”, zei advocaat Minke Gommer. „Ze hadden een melding kunnen doen bij Meld Misdaad Anoniem, of ze hadden de Criminele Inlichtingen Eenheid van de politie kunnen informeren.”

Het OM betoogde dat het de brief als vertrouwelijk beschouwde en daarom niet openbaar heeft gemaakt

Het OM stelde tijdens de zitting herhaaldelijk dat het de suggestie uit de brief nooit heeft gelezen als concreet verzoek tot een strafrechtelijk onderzoek, laat staan een aangifte. Ook in het gesprek van psychiaters Denys en Van Os met de OM-top is dit niet ter sprake gekomen.

Het OM betoogde bovendien dat het de brief als vertrouwelijk beschouwde en daarom niet zelf openbaar heeft gemaakt. Psychiater Denys vertelde erover in juli 2024 in NRC, maar hield de individuele casuïstiek uit de brief vertrouwelijk: het ging de briefschrijvers om hun bredere zorgen. Vlak daarna vroeg Oosterhoff de brief op bij het OM en kreeg die, met zwartgelakte namen. Oosterhoff gaf hem door aan Trouw, die het samenvatte in de later gerectificeerde kop: „Psychiaters eisen strafrechtelijk onderzoek naar euthanasie van Milou.” Dat bleek het startschot voor de publiekelijke ruzie.

Terwijl die strijd zich ontspon, maakten uiteindelijk vijf van de veertien artsen achter de brief zichzelf bekend. Degenen die hun naam niet bekend willen maken, werden nooit door het OM gevraagd of ze bezwaar hadden tegen verstrekking van de geanonimiseerde brief aan Oosterhoff. Op de vraag of het OM de brief, die het zelf vertrouwelijk noemt, aan Oosterhoff had mogen geven – zonder formeel vertrouwelijkheid van hem te eisen en eerst alle ondertekenaars te consulteren – zegt het dat Van Rooij daartoe toestemming heeft gegeven.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie