Duitsland maakte deze week Rusland officieel verantwoordelijk voor de mislukte aanslag op het vliegveld van Leipzig. Begin augustus waren er op en nabij het vliegveld, dat veel wordt gebruikt om militaire goederen naar Oekraïne te vervoeren, twee drones met explosieven gevonden. De Duitse ministers Alexander Dobrindt (Binnenlandse Zaken, CSU) en Johann Wadephul (Buitenlandse Zaken, CDU) stelden in een korte persconferentie op dinsdag dat alles er op wijst dat Rusland achter de aanslagpoging zit, en verkondigden een reeks sancties.

Niet overal viel de conclusie van Dobrindt en Wadephul in goede aarde. Reacties uit binnen- en buitenland volgden prompt. De Russische president Vladimir Poetin meende dat er geen bewijs was voor Russische betrokkenheid. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov kondigde aan dat drie Duitse Goethe-Instituten in Rusland zullen worden gesloten, in reactie op de Duitse sluiting van het ‘Russische Huis’ in Berlijn. De sluiting van dat Russisch cultureel centrum was één van de sancties die Duitsland dinsdag, andere maatregelen zijn het sluiten van het consulaat in Bonn en uitbreiding van sancties in EU-verband.

Ook in Duitsland klinken van pro-Russische partijen sceptische reacties op de beschuldiging van Rusland. Op zondag zijn er verkiezingen in de deelstaat Saksen-Anhalt. De uiterst rechtse Alternative für Deutschland (AfD) gaat aan kop; lijsttrekker Ulrich Siegmund noemde het „logisch” dat Rusland met een reactie komt als „wij ons in een vreemde oorlog laten meeslepen”. Sahra Wagenknecht van de naar haar genoemde partij BSW meende dat „een drone die geen schade aanrichtte geen reden is voor een gevaarlijke escalatie”.

Stefan Meister, Oost-Europa deskundige van de denktank Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik (DGAP), noemt het een „paradigmawissel in de Duitse politiek” dat twee ministers nu openlijk de schuld bij Rusland leggen. Daaruit blijkt hoe serieus Duitsland het voorval in Leizpig neemt. Meister: „Wat mij betreft is dat ook belangrijker dan de sancties zelf: dat Duitsland zulke duidelijke taal spreekt.” 

U noemt het een paradigmawissel omdat vorige hybride aanvallen eerder op diplomatiek niveau werden afgehandeld? 

„Ja, Duitsland heeft het nu naar het niveau van de ministers getild en de sancties gaan ook verder dan het simpelweg uitwijzen van diplomaten.” 

De Russische president Vladimir Poetin reageerde meteen en zei dat er geen bewijzen waren voor de beschuldiging. Zegt hij dat voor zijn eigen mensen of richt hij zich daarmee tot de Duitse bevolking?

„Poetin verspreidt desinformatie zoals hij dat al decennia doet. Natuurlijk zegt Poetin zoiets ook voor de Duitse bevolking. Hij probeert invloed uit te oefenen op de verkiezingen [in Saksen-Anhalt dit weekend], de AfD te sterken en de maatschappij te verdelen. De Duitse maatschappij ís verdeeld over Rusland, en veel mensen zijn kritisch op de huidige koers, en precies daar speelt Poetin op in als hij zegt dat Rusland er niets mee te maken heeft.”

Had minister Dobrindt dan niet meer details moeten geven om nog concreter te maken dat het onmiskenbaar Rusland was? 

„Het is natuurlijk een probleem dat Dobrindt zo weinig details openbaarde. Ik denk dat er nog niet veel meer details waren; misschien zijn de ministers ook te vroeg geweest met het naar buiten treden. Inmiddels zijn er twee verdachten in beeld. Als ze nog twee weken gewacht hadden, hadden ze meer kunnen zeggen, maar die tijd hadden ze niet omdat kanselier Merz vorige week grote verwachtingen wekte toen hij zei dat er binnenkort sancties zouden worden verkondigd. Zoals wel vaker kondigde [bondskanselier] Merz dingen aan die hij niet helemaal kan waarmaken. Want natuurlijk was het beter geweest als Dobrindt nog veel helderder bewijzen had kunnen presenteren, omdat je nu ziet dat ook de AfD probeert twijfel te zaaien.” 

Je zou denken dat een dergelijk bedreigende situatie op het vliegveld van Leipzig mensen wakker zou schudden over het gevaar dat Rusland kan vormen. 

„Dat zou je denken, maar mensen leven zozeer in een bubbel dat ze de argumenten van de regering niet meer horen. Veel kiezers zijn tegen alles waar de regering voor staat. Het interesseert ze niet dat Rusland de AfD openlijk ondersteunt.” 

Duitsland is op die manier vruchtbare bodem voor Russische desinformatie.

„Duitsland is één van de belangrijkste doelwitten van Russische desinformatie en andere aanvallen. Natuurlijk omdat het de voornaamste ondersteuner van Oekraïne is, maar ook vanwege het gewicht binnen de EU, als economische macht, en binnen de NAVO, door de investeringen in defensie en door de geografische ligging. 

Bovendien is Duitsland dus een makkelijk doelwit. De Duitse maatschappij is verdeeld, er is geen consensus over Rusland. Er is een traditie van opportunistische Rusland-politiek.” 

Is de Russische tegenreactie – namelijk het sluiten van de drie Goethe-Instituten in Rusland – een verlies voor Duitsland?

„Het is een verlies voor Duitsland, maar ook voor Rusland, want op die plekken kan nu geen Duits meer worden geleerd. Maar mensen die werkten bij die instituten in Rusland zeggen dat ze al lang niet meer hun gebruikelijke werk konden doen omdat ze erg geïsoleerd waren, dus die sluiting was een kwestie van tijd.” 

Wat voor stappen zou Duitsland nog kunnen nemen in de toekomst bij vergelijkbare aanvallen? 

„Er wordt van Russische zijde verder geëscaleerd. Misschien hebben we het binnenkort over een moord op een manager van een wapenfabrikant.” Enkele Duitse leidinggevenden in de defensie-industrie worden al zwaar beveiligd met oog op dreiging uit Rusland; in de nacht van woensdag op donderdag werd er geprobeerd brand te stichten bij een hoofdkantoor van een wapenfabrikant.

„Een mogelijke extra stap is artikel 4 van de NAVO [overleg van lidstaten als een land wordt bedreigd]. Ik verwacht dat Duitsland in Europees verband nog meer inzet op economische sancties en maatregelen tegen de Russische schaduwvloot. En de bevoegdheden van de Duitse geheime dienst worden uitgebreid, zodat die ook offensief terug kan slaan, bijvoorbeeld door terug te hacken.” 

Waarom heeft Rusland er op dit moment belang bij verder te escaleren? 

„Poetin staat onder druk in Oekraïne en hij probeert de ondersteuners van Oekraïne te verzwakken en te verdelen. Ook in de oorlog zie je een escalatie, door de Oekraïense aanvallen op Russische infrastructuur. De hybride oorlog tegen Duitsland is deel van die oorlog in Oekraïne. Rusland is bereid om mensen te doden, om op Duitse of Europese luchthavens grote vliegtuigen in de lucht te jagen. Er zijn geen rode lijnen meer.” 

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie