Ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de beroepsgroep van gynaecologen NVOG wisten al in 2017 dat spermadonor Simon een massadonor was. Dat erkennen beide instanties na vragen van Nieuwsuur.
De instanties bespraken de zaak destijds uitgebreid met het ministerie van Volksgezondheid (VWS). Maar ze informeerden ouders niet. Simon kon nog jaren doorgaan met spermadonatie.
Zelf zegt Simon (43) minstens 199 kinderen te hebben verwekt. Uit onderzoek van een groep getroffen moeders bleek eerder dat het er minstens 121 zijn.
Ties van der Meer van Stichting Donorkind noemt de gang van zaken “onbegrijpelijk”. “Ministerie, inspectie en de NVOG hebben tien jaar lang deze schade aan ouders en kinderen privé en via klinieken steeds groter laten worden.”
Het ministerie erkende vorige week dat het al in augustus 2017 wist van de casus. De IGJ ontkende in eerste instantie, maar geeft nu dus toch toe destijds al te zijn geïnformeerd over Simon.
Waarom geen groot onderzoek?
Simon is nu vijftien jaar actief als zaaddonor. Via internet komt hij in contact met wensmoeders, die hij privé van sperma voorziet. Daarnaast verwekt hij kinderen via zeven klinieken. Vrouwen nemen hem mee naar de kliniek als ‘eigen donor’, in de veronderstelling dat hij slechts enkele andere gezinnen helpt.
Had Simon eerder gestopt kunnen worden? Uit Nieuwsuur-onderzoek op basis van interne stukken van het ministerie blijkt dat Simon al in 2017 op de radar komt van het ministerie, de IGJ en de beroepsgroep van gynaecologen. Zij overleggen acuut(opent in nieuw venster) in augustus 2017. Kort daarvoor waarschuwt de NVOG publiekelijk(opent in nieuw venster) voor twee andere massadonoren. Na de derde melding over een donor die via meerdere klinieken probeert kinderen te verwekken, vindt het ministerie het tijd voor groot onderzoek(opent in nieuw venster).
Maar toenmalig demissionair minister Edith Schippers ziet daarvan af. Er zou geen wettelijke basis zijn om de gegevens van alle vruchtbaarheidsklinieken aan elkaar te koppelen, en zo massadonoren te ontdekken. Ambtenaren geven echter aan dat het “zwaarwegende belang van donorkinderen en hun moeders” een onderzoek zou kunnen rechtvaardigen.
Maar het onderzoek naar massadonoren gaat niet door, en ook betrokken moeders worden niet geïnformeerd. Het centrale landelijke register (Cdkb) waarin de donorgegevens bij klinieken worden bewaard, laat in september 2017 aan het ministerie weten dat “wij niet terugkeren naar het per individuele donor controleren van de aantallen. Er valt immers verder niet in te schatten hoeveel van deze signalen nog zullen komen.”
De consequentie: Simon kan doorgaan met doneren. De man belandt zelfs in een commissie die de donorwet evalueerde, waarin hij pleit voor het loslaten van het maximumaantal kinderen van 25 per donor.
Alsnog vrouwen informeren
Vrouwen die via een vruchtbaarheidskliniek zwanger werden van Simon, moeten alsnog door die klinieken geïnformeerd worden, zegt de NVOG tegen Nieuwsuur. Veel van die vrouwen weten namelijk niet dat hun donor vermoedelijk zeker 199 kinderen heeft. “Ouders specifiek inlichten is echt het minste wat de klinieken moeten doen”, zegt Van der Meer.
Ook doneerde Simon bij de spermabanken van het UMCG in Groningen en Rijnstate in Arnhem. Vrouwen ontvingen zijn zaad daar zonder dat ze wisten wie hij was. En ze weten dat nog steeds niet. UMCG en Rijnstate willen niet zeggen of zij de betrokken vrouwen nu gaan informeren.
Massadonoren
Een spermadonor mag bij maximaal twaalf gezinnen doneren. Dat is vorig jaar vastgelegd in de donorwet. Eerder gold een maximum van 25 kinderen, maar dat was een richtlijn voor fertiliteitsklinieken, geen wet.
Massadonoren kunnen tot problemen leiden, omdat hun kinderen zich psychologisch moeten gaan verhouden tot tientallen of soms honderden broertjes en zusjes. Normaal contact ontwikkelen met hun donorvaders is voor die kinderen lastig, zeker als de donor zelf de moeder en de kliniek heeft misleid. Daarnaast is ontspannen daten zonder dna-test voor deze kinderen lastig, omdat er een redelijke kans is dat ze contact hebben met een bloedverwant.
Vorig jaar berichtte(opent in nieuw venster) Nieuwsuur dat door fouten van klinieken zeker 85 massadonoren zijn gecreëerd.
Coalitiepartijen D66, VVD en CDA en oppositiepartij Pro willen snel opheldering van minister Sophie Hermans (VVD) van VWS. Pro-Kamerlid Lisa Vliegenthart stelt samen met de VVD Kamervragen en roept op tot een steunpunt voor de kinderen die Simon heeft verwekt. Een VWS-woordvoerder zegt dat daar geen noodzaak voor is. Verdere vragen wil hij niet beantwoorden.
Het Cdkb ziet mogelijkheden om z’n registratie aan te vullen met donaties in de privésfeer, wanneer VWS daar opdracht voor geeft. Wel wijst de instantie erop dat het “waarschijnlijk niet mogelijk is om het systeem ‘waterdicht’ te krijgen”. “Een verplichting is niet handhaafbaar omdat het allemaal ‘achter de voordeur’ plaatsvindt.”
Hoe dan ook moet er iets gebeuren, verzucht Van der Meer van Stichting Donorkind. “Nu lijkt het alsof de rechten van moeders en donorkinderen minder belangrijk zijn dan de rechten van zo’n man.”