Groenland staat volop in de belangstelling. Het grootste eiland ter wereld ligt op een kruispunt tussen Noord-Amerika, Europa en het Noordpoolgebied. Groenland is daarmee van groot militair strategisch belang, ook al wonen er amper 57.000 mensen.
Groenland ligt uiterst gevoelig. De Amerikaanse president Donald Trump wil het eiland goedschiks of kwaadschiks onder zijn beheer krijgen. Groenland is echter een autonoom gebied binnen het koninkrijk Denemarken, met een eigen parlement en regering. Trump zet met zijn claim op Groenland de verhoudingen met Denemarken en de andere NAVO-bondgenoten op scherp.
Rusland bouwt op hetzelfde moment het poolgebied uit tot een verdedigingszone door de stationering van troepen, maar vooral door de bouw van vliegbases, diepzeehavens, luchtverdediging en de inzet van ijsbrekers en nucleaire onderzeeboten. Ook China toont meer dan gewone interesse voor de poolregio.
Versterking
De NAVO volgt de ontwikkelingen met argusogen. De militaire alliantie startte in februari de Noordpoolmissie Arctic Sentry ter versterking van de veiligheid met surveillances, oefeningen en militaire aanwezigheid in het Arctisch gebied en het Hoge Noorden. Dat is ruwweg het noordelijk deel van Scandinavië, IJsland, Groenland en de bijbehorende wateren.
De NAVO-oefening Arctic Shield (7-18 september) onder Deense leiding is onderdeel van deze bredere Noordpoolmissie om het Hoge Noorden beter te beveiligen. Indirect komt de oefening ook tegemoet aan het verwijt van Trump dat er een machtsvacuüm rond Groenland zou bestaan.
Elf landen sturen in totaal 400 manschappen, vooral naar het ijsvrije Zuid-Groenland. Behalve Denemarken en Nederland doen ook België, Canada, Finland, Frankrijk, Noorwegen en Zweden mee. Duitsland, Polen en Slovenië kijken mee.
Vergrootglas
Nederland levert veertig mariniers. Minister Dilan Yesilgöz van Defensie wilde medio augustus geen aantallen noemen, omdat de Russen de oefening nauwlettend in de gaten houden: „Wie doet wat, waar en wanneer.”
Waar het Korps Mariniers op Groenland oefent, wil defensie niet zeggen. „We delen geen operationele informatie”, reageert luitenant ter zee der eerste klasse Marinka Hiraldo Vos-van Kooten. „De oefening ligt gevoeliger dan anders.” De commandant van de eenheid wil alleen na afloop een toelichting geven. De woordvoerder bevestigt desgevraagd wel dat de oefening in een fjord plaatsvindt.
„Nederlandse mariniers trainen in het fjordenstelsel van Kangerlussuaq”, meldt de Deense krijgsmacht onomwonden. Kangerlussuaq ligt pakweg 50 kilometer ten noorden van de poolcirkel, aan een 130 kilometer diep fjord aan de westkust. Mariniers oefenen daar alleen met de Denen.
De mariniers nemen landingsvaartuigen en onbemande wapensystemen mee naar Groenland. Defensie wil niet kwijt hoeveel. „De inzet ligt onder een vergrootglas.” Defensie wil ook niet zeggen hoe deze vaartuigen naar Groenland worden verplaatst; niet met een groter marineschip, volgens de woordvoerder. Nederland stuurde medio januari al twee marineofficieren naar Groenland om de NAVO-oefening ter plekke voor te bereiden. In eerste instantie zou er één militair gaan.
Grondgevecht
Arctic Shield simuleert geen oorlog om Groenland, maar bereidt bondgenoten wel voor op militair optreden in een poolklimaat waar weer, ijs, duisternis, gebrekkige infrastructuur en grote afstanden de militaire inzet dicteren.
„NAVO-opbouw kan leiden tot gewapende confrontatie met catastrofale gevolgen”
Sergej Lavrov, minister Buitenlandse Zaken Rusland
Dankzij jarenlange wintertrainingen in Noorwegen beschikt het Korps Mariniers over veel ervaring met militair optreden in arctische omstandigheden. „Groenland is voor defensie een nieuw oefengebied”, zegt Hiraldo Vos-van Kooten. „De omstandigheden op Groenland zijn nog uitdagender dan in Noorwegen.”
De oefening Arctic Shield is vooral gericht op het uitvoeren van verkenningen, het leggen van verbindingen en het verplaatsen van militairen. De NAVO laat hiermee zien aanwezig te zijn en paraat te staan. Ter afschrikking van de Russen. Defensie benadrukt dat de oefening op Groenland geen provocatie van Rusland is.
Bedreiging
Rusland reageert echter fel. De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, waarschuwt dat de „agressieve” NAVO-activiteiten in het Hoge Noorden uit de hand kunnen lopen. Lavrov, bekend om zijn retoriek, ziet de aanpak van het bondgenootschap in het Arctisch gebied als „een rechtstreekse bedreiging voor Ruslands veiligheid”. Incidenten kunnen leiden tot een „gewapende confrontatie met potentieel catastrofale gevolgen”.