„Om het dorp te redden, moesten we het vernietigen”, zou een Amerikaanse officier ooit gezegd hebben na het platbranden van een stadje in Vietnam. Althans, zo leven die woorden voort.

Aan deze woorden moest ik denken toen ik las over de Duitse plannen om de Europese buitenlanddienst op de schop te nemen en de positie van Kaja Kallas, de hoogste baas, te verbeteren. Europa moet serieus meedoen op het wereldtoneel, aldus Berlijn, en daar past een nieuwe rol voor de buitenlandse dienst en zijn baas bij.

Die dienst, de European External Action Service (EEAS), is immers in 2010 opgericht zodat de Europese Unie internationaal met één mond kan spreken. Alleen: van Iran tot China tot Rusland tot de VS, van een serieuze rol voor de EU komt in de praktijk bar weinig terecht. Landen staan hun diplomatieke gezag niet graag af aan Brussel.

Kallas zou daarom „verregaande bevoegdheden krijgen om het externe beleid van de Europese Commissie te coördineren”, zo vatte Politico de Duitse voorstellen samen. Maar voor wie doorlas en doorvroeg, bleef er weinig over van de door nieuwssite Politico aangekondigde „boost” voor Kallas’ officiële rol als Hoge Vertegenwoordiger en Vicevoorzitter.

Ja, de buitenlandchef krijgt er wat Berlijn betreft meer dossiers bij in haar takenpakket. Migratie en ontwikkelingshulp bijvoorbeeld, twee urgente en vaak vervlochten onderwerpen. Maar Kallas levert ook iets belangrijks in. Van een zelfstandige chef zou ze in feite onder curatele komen te staan van de Europese Commissievoorzitter, Ursula von der Leyen.

De buitenlandse dienst zou ook nog eens een departement als alle andere departementen worden binnen de Commissie, met bovendien nog maar een fractie van het huidige personeelsbestand.

Kallas is, begrijpelijkerwijs, niet enthousiast. Haar positie „is de schakel tussen de lidstaten en de Commissie, op papier, in theorie”, zei ze deze week in Ierland, gevraagd naar de plannen. „Als we problemen hebben doordat er iemand is die boven me staat die de echte beslissingen neemt, dan werkt het niet goed, laten we eerlijk zijn.”

Toch kan de oud-premier van Estland weinig verbaasd zijn over de kritiek. Kallas en Von der Leyen zijn al sinds het prille begin van deze Commissie verwikkeld in een machtsstrijd over de vraag wie het voor het zeggen heeft in het EU-buitenlandbeleid. Steeds weer is het bonje tussen de Commissievoorzitter en de Hoge Vertegenwoordiger.

Zo stelde Von der Leyen al eens voor een eigen Europese inlichtingendienst op te zetten, terwijl Kallas die al heeft. Een personeelsbenoeming door Kallas werd door het team van Von der Leyen geblokkeerd. En hun juridische diensten waren het openlijk oneens over de vraag hoe de EU sancties tegen Israëlische nederzettingen kan nemen.

Een veelgehoord kritiekpunt is dat Kallas niet strategisch is in haar optreden. Ze neemt allereerst geen blad voor de mond, en dat is diplomatiek soms ongelukkig. „Kaja kan niet liegen”, vertelden verschillende mensen die met haar gewerkt hebben of haar goed kennen me vorig jaar voor een uitgebreid profiel in NRC. Laatst vergeleek ze China nog met ‘kanker’, die met ‘chemotherapie’ moest worden bestreden.

Bovendien houdt Kallas zich het liefst bezig met Rusland en Oekraïne, een thema waarop ook Von der Leyen zich het liefst laat zien. Als Kallas zich had geconcentreerd op Iran, China of het aanhalen van banden met Afrika en Zuid-Amerika, suggereerde een diplomaat laatst, was ze beter uit de verf gekomen.

Toch zegt die laatste kritiek meer over de weeffouten in de Commissie zelf dan over Kallas. Als de buitenlandvertegenwoordiger zich niet met de grootste geopolitieke uitdaging van de EU kan bezig houden, wat is dan het nut van zo’n functie? Von der Leyen krijgt intern lof toegezwaaid voor de wijze waarop ze namens de EU optreedt. Eindelijk hoeft niemand zich meer af te vragen ‘wie je moet bellen als je met Europa wil spreken’, zoals Henry Kissinger het ooit verwoordde.

Maar de buitenlanddienst speelt daardoor tweede viool. Al sinds de creatie van de rol worstelen de dienst en de chef daarmee. Von der Leyen legt die spanning alleen maar bloot, doordat zij in het gat stapt nu de geopolitieke spanning stijgt.

Het Duitse plan werd door andere landen niet direct juichend ontvangen. Dat gold ook voor een vergelijkbaar Frans plan, eerder dit jaar. Maar de buitenlanddienst in zijn huidige vorm lijkt op weg naar het einde. De Commissie zelf wil nog voor het eind van dit jaar de EEAS hervormen, meldde de Financial Times deze week. Kallas zelf heeft inmiddels een enquête onder de lidstaten uitgezet, in een poging een totale machtsovername van haar dienst te voorkomen.

De uitkomst is ongewis. Maar één vingerwijzing is alvast het noemen waard. Een groep landen, waaronder Duitsland, Frankrijk én Nederland, nam zich deze week voor hun vetorecht minder vaak in te zetten. Juist in het buitenlandbeleid van de EU is dat nog vaak een achilleshiel: alleen daar is unanimiteit stelselmatig een vereiste. Het zou het begin kunnen zijn van een Europa dat zich niet door interne conflicten laat verscheuren in het aangezicht van externe dreigingen.

Verder in Europa

  • IJslanders wilden met het referendum noch de EU een dreun verkopen noch een nationalistisch punt maken, schrijft Caroline de Gruyter vanmiddag in haar column.
  • Nee, zei een meerderheid van de IJslandse bevolking tegen de Europese Unie. Door die uitkomst van het IJslandse EU-referendum zijn nieuwe onderhandelingen over een EU-lidmaatschap van de baan. Dat komt Brussel niet goed uit: de Europese Commissie koesterde de hoop op een PR-succesje en hoopte dat IJsland ook de andere toetredingsprocedures vooruit zou helpen.
  • De stormloop in Ceuta van deze zomer laat Pedro Sánchez niet los. De Spaanse premier blijft volhouden dat er geen bewijs is voor Marokkaanse betrokkenheid bij de crisis in Ceuta, maar een nieuw rapport maakt die positie ingewikkeld.
  • Duitsland maakte deze week Rusland officieel verantwoordelijk voor de mislukte aanslag op het vliegveld van Leipzig. Analist Stefan Meister ziet een verschuiving in de houding van de Duitse regering richting Moskou: „Belangrijker dan de sancties is dat Duitsland duidelijke taal spreekt.”
  • De ene Oekraïense inlichtingendienst zegt onlangs een Russische spion te hebben gevangen, de andere blijft ferm achter zijn man staan. Het resulteerde in een schietpartij waarbij zeker drie gewonden vielen en legt het wederzijdse wantrouwen bloot.
  • Een nieuw hoofdstuk in de Europese twist van Pro: de top van de fusiepartij wil in Europa kiezen voor de sociaaldemocraten. Maar de vier Europarlementariërs van voorheen GroenLinks zeggen nu openlijk dat ze de voorkeur geven aan de groenen.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie