Het is vrijdag 25 jaar geleden dat al-Qaida-kapers vliegtuigen in de twee WTC-torens in New York vlogen. Een derde vliegtuig boorde zich in het Pentagon, vlak bij Washington, en een vierde vliegtuig stortte neer in een weiland in Pennsylvania.
De aanslag was met bijna drieduizend slachtoffers de dodelijkste terreurdaad ooit. Maar het aantal slachtoffers van de giftige stoffen die uit de puinresten van de torens vrijkwamen, is inmiddels vele malen hoger. Ongeveer negenduizend mensen zijn daar aan overleden, zo is de schatting.
Vanaf dit jaar wordt tijdens de herdenking ook bij die slachtoffers stilgestaan. Er klinken niet langer zes bellen, voor elke gebeurtenis van de aanslag één, maar zeven: speciaal voor de mensen die later overleden aan 9/11-gerelateerde ziektes.
Neem brandweerman Bill Gormley. Hij was een van de eersten op de rampplek en werkte er vervolgens maandenlang. Volgens zijn dochter Bridget had Bill wel een zuurstofmasker, maar dat was te onpraktisch. Daarom werkten zijn collega’s en hij meestal zónder masker.
NieuwsuurBridget Gormley maakte een documentaire over haar overleden vader en zijn brandweercollega’s.
“Ze waren zich bewust van de risico’s en grapten dat het hen waarschijnlijk ooit het leven zou kosten”, vertelt Bridget, die de vrienden van haar vader sprak voor haar documentaire Dust. Daarin is ook een opname te zien van Bill zelf, die de rampplek beschrijft: “Ik zag niets dan staal en stof.”
Haar vader kreeg in 2016 een agressieve vorm van kanker. Een halfjaar later stierf hij. “De zevende bel is een gepaste, stijlvolle en perfecte manier om ook de mensen die later zijn overleden, en nog steeds sterven aan de gevolgen van 9/11, te herdenken”, vindt Bridget.
Het luiden van de zevende bel is mede te danken aan de inspanningen van aannemer John Feal. Zijn rubberen laarzen smolten als sneeuw voor de zon, toen hij in de dagen na 11 september over de smeulende resten van het World Trade Center in New York liep. Zelfs het plexiglas van zijn graafmachine smolt. “De geur zal me de rest van mijn leven najagen, dat ruiken wens ik m’n ergste vijand niet toe.” Wat hij toen nog niet wist, was hoe giftig die geur was.
NieuwsuurVijf dagen na de ramp belandde puinruimer John Feal in het ziekenhuis, waar hij bijna overleed.
Feal leidde puinruimwerkzaamheden op Ground Zero, maar belandde in het ziekenhuis nadat 3.500 kilogram staal op zijn voet terechtkwam tijdens bergingswerkzaamheden. Daardoor kreeg hij gangreen (het afsterven van weefsel) en sepsis, ook wel bloedvergiftiging genoemd, wat leidde tot orgaanfalen. “Ik was bijna dood”, zegt hij. Hij moest 46 keer worden geopereerd.
In de jaren die volgden, nam Feal het initiatief voor het Glade-monument ter herinnering aan de latere 9/11-slachtoffers. Ook richtte hij de FealGood Foundation op. Samen met tv-comedian Jon Stewart lobbyde hij onvermoeibaar in Washington DC voor hulpverleners en anderen die gewond raakten of ziek werden in de nasleep van de aanslagen. Het leidde tot de totstandkoming van de Zadroga Act, vernoemd naar James Zadroga, een politieagent die overleed aan een longziekte die hij opliep tijdens het werk op Ground Zero.
69 vormen van kanker
De wet maakte schadevergoedingen en een gratis gezondheidsprogramma mogelijk voor mensen die zich de maanden na de ramp in Lower Manhattan bevonden, en pas later de gevolgen ondervonden. Als ze na verloop van tijd kanker krijgen, gaat de Amerikaanse overheid ervan uit dat dit verband houdt met hun blootstelling. Het gaat om 69 vormen van kanker.
Niet alleen Amerikanen komen in aanmerking voor de schadevergoedingen van 250.000 dollar, benadrukt letselschadeadvocaat Michael Barash. “Ook Nederlanders en andere niet-Amerikanen die er rond die tijd woonden of werkten.” Familieleden van kankerpatiënten die komen te overlijden, kunnen aanspraak maken op drie tot vier ton.
NieuwsuurVolgens advocaat Michael Barash leidden gifstoffen na de aanslag tot 69 soorten kanker.
Het advocatenkantoor van Barash ligt drie blokken van Ground Zero en behartigt de belangen van tienduizenden 9/11-slachtoffers. “Wij hebben dezelfde lucht ingeademd, met dezelfde gevolgen. Ik heb zelf twee vormen van kanker. Mijn zakenpartner, mijn secretaresse en een jurist kregen het ook. Twee andere collega’s stierven al voor hun vijftigste aan kanker.”
Beurs weer open
Volgens Feal zijn er inmiddels zo’n negenduizend mensen overleden aan ziekten die verband houden met de giftige stoffen. “De lokale autoriteiten beweerden al kort na de aanslag dat de lucht veilig in te ademen was, zodat de beurs op Wall Street weer open kon.”
Recent zette de regering-Trump kwaad bloed met forse bezuinigingen op de gezondheidszorg. Ook het WTC Health Program werd flink gekort. Na publieke en politieke verontwaardiging is die ingreep teruggedraaid, maar volgens John Feal hebben tientallen ontslagen medewerkers hun baan nog steeds niet terug.
Dat er vrijdag tijdens de herdenking officieel wordt stilgestaan bij de groep waar Feal zich al 25 jaar voor inzet, biedt troost. “Het betekent alles voor me dat ik er deel van mag uitmaken.”