Volgens Tata Steel ‘mist het onderzoek onderbouwing’. Toch lijkt het staalbedrijf in ieder geval enkele miljarden te kunnen krijgen, en blijft het ondertussen de vraag of het staalbedrijf in de toekomst zowel fossielvrij als winstgevend kan worden, zoals het zich heeft voorgenomen.

Tata Steel IJmuiden is de grootste CO₂ -uitstoter van Nederland, met 12 megaton per jaar ongeveer 8 procent van het totaal. Maar in 2045 wil het bedrijf met ruim achtuizend werknemers de CO₂ -uitstoot tot nul hebben teruggebracht, en ook de uitstoot van andere giftige stoffen drastisch verminderen. 

Kenners hebben twijfels: is dat überhaupt haalbaar? En als het haalbaar is, is de prijs van IJmuidens staal straks nog concurrerend? 

Stapelen van miljardensubsidies

Ondanks die vragen, zetten Tata Steel en de Nederlandse staat – in ruil voor extra strenge regels voor het bedrijf – in op een subsidie van twee miljard euro. Aan het eind van deze maand moeten die zogenaamde maatwerkafspraken groen licht krijgen.

En dat is nog niet alles: er zijn ook andere potjes en regelingen voor het bedrijfsleven, waar ook Tata gebruik van kan maken. Milieudefensie liet nu voor het eerst op een rijtje zetten hoe hoog het bedrag in de komende jaren kan oplopen. De slotsom: 10,8 miljard, of zelfs nog meer.

Zo zouden er volgens het onderzoek nog miljarden op te halen zijn voor de geplande opslag van CO₂ onder de grond. Ook zou Tata aanspraak kunnen maken op andere Europese of Nederlandse klimaatpotjes, subsidies voor het gebruik van biomethaan, compensatie van elektriciteitsnettarieven en de verwerking van staalslak.

Daarnaast rekenen de onderzoekers 2,7 miljard euro subsidie mee voor de geplande, gesubsidieerde bouw van windparken in de Noordzee, die straks stroom aan Tata gaan leveren. 

Wereld op zijn kop of heksenjacht?

Milieudefensie noemt de conclusie ‘de wereld op zijn kop’: “De grootste vervuiler van Nederland kan rekenen op de grootste subsidie die in Nederland ooit aan één bedrijf verstrekt is”, zegt campagnestrateeg Nine de Pater. “En dat terwijl de plannen verre van groen zijn.”

Volgens Tata Steel is het verantwoordelijke onderzoeksbureau SOMO ‘bezig met een campagne om de transitie van Tata Steel Nederland tegen te houden’ en zijn de getallen een ‘verstrekkende conclusie en een opvallend hoog bedrag’. Het bedrijf vindt dat het niet de kans heeft gehad om een relevante bijdrage aan het onderzoek te kunnen leveren. “We hebben geen enkele input kunnen leveren op de gedane aannames.”

Het bedrijf gaat in zijn reactie niet in op de verschillende subsidieregelingen, en of Tata daar gebruik van wil gaan maken.

‘Uitgegaan van het slechtste scenario’

Volgens Machiel Mulder, hoogleraar Energie-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen, schetst dit onderzoek een wel erg pessimistisch beeld. Hij wierp voor NH een blik op het onderzoek, waar hij niet bij betrokken was. 

Het getal 10,8 miljard krijg je door ‘op alle punten van het slechtst denkbare scenario uit te gaan’, merkt Mulder op. Bijvoorbeeld voor de opvang van CO₂ onder de grond, zouden de kosten volgens de hoogleraar ‘beduidend lager zijn’ dan het onderzoek laat zien. 

Ook lijken de onderzoekers volgens Mulder niet voldoende rekening te houden met de werking van de elektriciteitsmarkt bij de subsidie voor windparken. Die subsidie zal daardoor waarschijnlijk veel lager uitvallen, denkt hij.

Toch stipt het onderzoek wel een ’terecht punt’ aan. Mulder: “Bedrijven kunnen uit meerdere potjes subsidies ontvangen en uiteraard zullen ze proberen daar gebruik van te maken.” 

Europa kan niet concurreren

Hoeveel miljarden er de komende jaren ook naar IJmuiden stromen, het blijft de vraag of Tata Steel de naam van zijn plan, Groen Staal, straks eer aandoet. In 2030 wil het bedrijf voor de helft van het productieproces overstappen van kolen op gas, in ieder geval met behulp van de eerder genoemde twee miljard euro staatssteun.

Het streven is om voor 2045 volledig over te stappen van kolen en gas naar groene waterstof, maar dat is op dit moment nog niet rendabel, concludeerden adviseurs van PwC Duitsland eerder deze week. Eerder trokken ruim honderd experts dezelfde conclusie.

In het PwC-rapport met de onheilspellende titel ‘Het einde van de staalindustrie… of gewoon anders?’ schrijven de onderzoekers dat staalbedrijven in Europa met de huidige prijzen voor kolen, gas en waterstof niet kunnen blijven concurreren met staalbedrijven uit India of de Golfstaten. Tata Steel IJmuiden en de Nederlandse staat lijken erop te rekenen dat dat verandert.