Had de Israëlische premier Benjamin Netanyahu voorkennis over de aanval van Hamas op 7 oktober 2023? Volgens de Israëlische krant Haaretz kreeg Netanyahu anderhalve week voor 7 oktober een telefoontje van Mohammed bin Zayed al Nayhan (MBZ), waarin de president van de Verenigde Arabische Emiraten waarschuwde dat Hamas-leider Yahya Sinwar een grote operatie tegen Israël aan het plannen was.
Netanyahu deed niets, schrijven de Israëlische onderzoeksjournalisten Shlomi Eldar en Ruth Yuval in een dinsdag gepubliceerd artikel in Haaretz. Het relaas over de aanloop naar 7 oktober is afkomstig uit hun (Hebreeuwstalige) boek Gijzelaars: 843 dagen van verlatenheid. Het bestaan van het telefoongesprek wordt door drie „buitenlandse hoge functionarissen” bevestigd, schrijven Eldar en Yuval. Zelf ontkent Netanyahu dat hij MBZ destijds gesproken heeft.
Het nieuws leidt in Israël, dat op 27 oktober naar de stembus gaat, tot flinke beroering. Oud-generaal Gadi Eisenkot, de belangrijkste uitdager voor het premierschap, zegt dat Netanyahu zijn land „blindelings naar de ondergang” heeft geleid en noemt hem „ongeschikt voor het ambt”.
Andere oppositiepolitici zijn net zo kritisch. Oud-premier Naftali Bennett zegt dat Netanyahu „direct verantwoordelijk” is voor de aanslag van Hamas, en volgens Yair Golan, leider van de linkse partij Democraten, moet de premier de cel in wegens „opzettelijke en criminele nalatigheid” en „misdaden tegen de staat Israël”.
Emiraten: goede banden met Israël
Het is niet zo verwonderlijk dat de waarschuwing uit de Verenigde Arabische Emiraten afkomstig zou zijn geweest. Hoewel de Emiraten zich soms kritisch uitlaten over de behandeling van de Palestijnen, onderhouden ze sinds enkele jaren goede banden met Israël. In 2020 ondertekende het land de Abraham-akkoorden, waarmee officiële diplomatieke relaties ontstonden. Hamas geldt voor de Emiraten juist als een vijand die de stabiliteit bedreigt.
Volgens de twee journalisten hoorde MBZ in september 2023 via een tussenpersoon dat Hamas-leider Sinwar gedreigd had met een „zilzal” (aardbeving), „de grootste verrassing ooit” en „een angstaanjagende operatie”. De Emiratische leider was bezorgd over het bloed dat vergoten zou worden, en over destabilisatie van de regio. Netanyahu zou het advies hebben gekregen een economische oplossing te vinden voor de diepe onvrede in Gaza.
Volgens Haaretz-journalisten Eldar en Yuval antwoordde de Israëlische premier dat Hamas naar zijn inschatting alleen zou toeslaan in het andere bezette Palestijnse gebied, de Westelijke Jordaanoever. Tegen een Egyptische inlichtingenchef die met een soortgelijke waarschuwing over Hamas kwam, zei Netanyahu hetzelfde: Gaza is onder controle.
Lees ook
Wat gebeurde er op 7 oktober, die eerste bloedige dag van de Gaza-oorlog? Een reconstructie
Gesprekken met Hamas
Netanyahu trad eind 2022 voor de zesde keer aan als premier, in een coalitie met ultra-orthodoxe en extreem-rechtse partijen. Volgens de auteurs vonden sinds het begin van 2023 juist gesprekken plaats tussen Israël en Hamas, onder meer over het geleidelijk opheffen van de Israëlische blokkade van Gaza en het toelaten van meer voedsel en grondstoffen. Met Egypte zou afgesproken worden dat inwoners van Gaza via de badplaats Sharm el-Sheikh naar de rest van de wereld konden reizen.
Een akkoord zou dichtbij zijn geweest. Maar toen de laatste details over de uitruil van enkele Israëlische gijzelaars en Palestijnse gevangenen geregeld moesten worden, deinsde Netanyahu terug. Misschien, aldus de twee onderzoeksjournalisten, was hij bang voor een akkoord met Hamas, of bang voor de reacties van zijn extremistische coalitiepartners. In september 2023 zou Hamas-leider Sinwar het getreuzel zat zijn geweest, waarna hij de gesprekken afkapte en, naar later zou blijken, het groene licht gaf voor de aanval van 7 oktober.
Netanyahu was ‘Mr. Security’
Al snel na de Hamas-aanval, waarbij bijna 1.200 mensen omkwamen, brak in Israël het debat los over wie er verantwoordelijk is geweest. De ogen richtten zich daarbij op de premier, die zich al jaren afficheert als ‘Mr. Security’, maar die volgens veel Israëliërs verzuimd had om hun veiligheid te waarborgen.
Netanyahu heeft de afgelopen jaren hard zijn best gedaan om de verantwoordelijkheid voor 7 oktober van zich af te schuiven. Daarbij wees hij onder meer naar falende Israëlische inlichtingendiensten. Netanyahu’s regeringscoalitie heeft altijd geweigerd een staatscommissie in te stellen die zou onderzoeken hoe 7 oktober heeft kunnen gebeuren.
Ook over Netanyahu’s langzame reactie op de aanval zelf is een debat gaande. Pas om half tien ’s ochtends, drie uur na het begin van de aanval, zou de premier met de stafchef van het leger gesproken hebben. Zelf heeft Netanyahu herhaaldelijk gezegd dat de inlichtingendiensten hem „niet gewekt” hebben. Dinsdag zei zijn rivaal Eisenkot, verwijzend naar de informatie dat Netanyahu al eerder op de hoogte was: „Wie heeft wie niet wakker gemaakt?”
Eldar en Yuval stellen dat Israël al op de avond van 7 oktober het aanbod kreeg, bemiddeld door de premier van Qatar, dat Hamas alle gegijzelde kinderen en ouderen zou vrijlaten. Maar Israël vond dat de gijzelaars beter met geweld bevrijd konden worden. Uiteindelijk zouden 83 van de 251 gijzelaars het niet overleven. Bij de Israëlische vernietiging van Gaza werden zeker 76.000 Palestijnen gedood.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn vrouw Sara brengen op 17 augustus hun stem uit bij voorverkiezingen van zijn partij Likud.
Foto Ohad Zwigenberg / POOL / AFP
Zoom in
Twee jaar geleden publiceerde Eldar het boek Hamas. Van een liefdadigheidsbeweging tot oorlogsmisdadigers, waarin hij beschreef dat Netanyahu hoopte de Palestijnen tegen elkaar uit te spelen door de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever te verzwakken en Hamas juist te versterken. Volgens zijn critici zat de premier zo vast in dit gedachtepatroon dat hij mede daardoor verzuimd heeft om het gevaar van Hamas op waarde te schatten.
Het nieuws is pikant in het licht van de campagne voor de Israëlische verkiezingen in oktober. Volgens de peilingen wordt het premierschap betwist tussen Netanyahu en Eisenkot. Die tegenstrever was stafchef van het Israëlische leger in 2014, toen er ook een Gaza-oorlog uitgevochten werd, en wordt daarom door veel Israëliërs vertrouwd op het onderwerp veiligheid. De vraag is nu vooral wie ze meer zullen geloven: de oud-generaal of ‘Mr. Security’.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie