Kunnen komkommers ook krom zijn? Je zou het niet denken, want als je alleen in de supermarkt komt, ken je alleen de kaarsrechte exemplaren. Dat is de enige vorm die daar te koop is. En dat is een probleem voor telers, want komkommers groeien geregeld krom, maar de kromme exemplaren worden niet geaccepteerd door supermarkten, en zijn daar dus niet te verkopen. In het slechtste geval worden ze weggegooid. Dat geldt ook voor andere groente- en fruitsoorten die niet aan de standaarden voldoen: te kleine peren, te grote aardappels, bespikkelde sinaasappels en appels met een te ruwe schil.

Eten dat onnodig wordt weggegooid is het thema van de Verspillingsvrije Week, nog tot en met 13 september, een initiatief van de stichting Samen Tegen Voedselverspilling. Door het hele land zijn er activiteiten, zoals Verspillingsvrije Tafels en workshops.

Blikvanger deze week is de Kromste Supermarkt Van Nederland op Utrecht Centraal, een pop-upsupermarkt van actiegroep No Waste Army. Maandag aan het eind van de middag ging deze supermarkt open op het station, met schappen vol groente en fruit dat vanwege een afwijkend uiterlijk niet in het reguliere schap wordt toegelaten: aardappels, uien, aubergines, paprika’s, appels en peren. En kromme komkommers, hoewel de meeste in de winkel wel recht zijn, maar last hebben van een krasje of kneuzing. Boven op de winkel staat een teller die bijhoudt hoeveel er is verkocht. Het plan is deze week 100.000 kilo te redden.

Een van de klanten is Sannah van Oevelen, 27 jaar, die naar buiten komt met een zogeheten ‘Wonky Box’. „Ik steun dit soort initiatieven”, zegt ze. „Ik kende No Waste Army al. Thuis met mijn partner probeer ik ook zo min mogelijk te verspillen. Ik ben er niet extreem in, maar ik heb er een hekel aan als er te veel eten wordt gemaakt. Je moet koken wat je nodig hebt.” Wat er in de box zit, weet ze niet. „Het is een verrassingspakket. Ik ga er iets lekkers van maken.”

Gust Depla (29) heeft dezelfde doos, met op de zijkant de tekst ‘Impact smaakt goed’. „Het mooie van dit initiatief is dat het commercieel wordt gemaakt. Dat het niet alleen als goed doel wordt neergezet, maar ook een verdienmodel heeft.”

Hij is veel met duurzaamheid bezig, zegt hij. „We moeten met zijn allen zuiniger zijn, ook met eten. Weggooien is het ergste dat je met eten kunt doen. Ik praat daar veel over met anderen, juist ook in de corporate wereld waar ik werk en waar het besef van dit soort zaken minder aanwezig is. We verspillen met zijn allen in Nederland bijna twee miljard kilo voedsel per jaar. Het is nuttig om dat onder de aandacht te brengen.”

Eén maaltijd per week weggegooid

De hoeveelheid die Depla noemt, is correct: verspilling is een probleem met veel grote getallen. Volgens het Voedingscentrum werd er in 2025 in Nederlandse huishoudens gemiddeld 25,5 kilo vast voedsel per persoon verspild. Oftewel: één maaltijd per week. Al wordt het wel iets beter: in 2015 verspilden we nog 36 kilo per persoon. Nog veel meer verspilling is er eerder in de keten: van boer tot supermarkt. No Waste Army probeert de totale hoeveelheid te visualiseren in een pakkend beeld: „Het komt neer op een file van vrachtwagens vol voedsel van Utrecht tot Barcelona.” Verspilling is een wereldwijd probleem en het wereldwijde doel, opgesteld door de VN, is om verspilling in 2030 te hebben gehalveerd ten opzichte van 2015. Nederland onderschrijft dat streven.

Zoom in

Zoom in

Foto’s Simon Lenskens

De kromme komkommers in de Kromste Supermarkt komen van Frank de Koning, eigenaar van het grootste biologisch-dynamische glastuinbouwbedrijf in Nederland, gevestigd in Brielle. De Koning heeft 25.000 vierkante meter kassen met komkommers, en met een gemiddelde opbrengst van 120 komkommers per vierkante meter is dat goed voor drie miljoen biologisch gekweekte komkommers per jaar. Daarvan is tien procent een klasse-2-komkommer, vertelt hij: een komkommer die krom is of op een andere manier niet aan de richtlijnen voldoet. Dat komt neer op driehonderdduizend stuks. De Koning: „Supermarkten nemen die niet af. Die gaan naar gespecialiseerde natuurvoedingswinkels, zoals Odin, Ekoplaza en lokale initiatieven.”

De rechte komkommer is de klasse-1-vrucht. Dat onderscheid komt van supermarkten, niet van overheidswege, zegt het Kwaliteits Controle Bureau (KCB). Het bureau controleert alleen op algemene, Europese richtlijnen: „Dat het product intact, gezond, schoon en van voldoende kwaliteit moet zijn”.

De kwaliteit en de smaak van een kromme komkommer doen niet onder voor die van een rechte, onderstreept De Koning nog maar eens. Toch heeft hij ook wel begrip voor de eisen van supermarkten. „Als je kijkt naar het verpakken, het stapelen in een krat, de logistiek: rechte komkommers zijn efficiënter.”

Tot zijn spijt worden biologische komkommers geseald in de supermarkt, om ze te onderscheiden van reguliere komkommers. Ook dat draagt bij aan het weren van afwijkende vormen: „Een kromme komkommer kun je niet sealen.”

Tegelijk is De Koning blij dat natuurvoedingswinkels „met andere ogen” naar een komkommer kijken. „En dit initiatief van No Waste Army om verspilling tegen te gaan is geweldig. Het is goed om consumenten er bewust van te maken dat er niks mis is met groente en fruit dat er anders uitziet dan je gewend bent.”

Hoe heter het is, hoe groter de vraag naar komkommers

Frank de Koning

komkommerteler

Rechte komkommers kweken

De eisen van de markt zorgen ervoor dat hij veel tijd en geld steekt in het recht houden van zijn komkommers. Als een groeiende vrucht een obstakel treft, zoals de plantenstengel, dan past hij zijn groei aan, vertelt hij. De Koning doet daarom aan „vruchtsnoei”. „Gemiddeld halen we drie vijfde van de bloemen waaruit de komkommer groeit weg. De rest heeft dan meer ruimte, meer voeding en meer kans om sterk en recht te worden. Het is arbeidsintensief, maar door de goede prijs voor biologische komkommers is dat lonend.”

Als afzetten bij natuurvoedingswinkels niet lukt, worden de komkommers weggegooid. Dit jaar hoeft dat een keer niet. De Koning: „Door de hete zomer valt in sommige landen de oogst tegen. En hoe heter het is, hoe groter de vraag naar komkommers, dus we kunnen dit jaar alles kwijt.”

Thibaud van der Steen, een van de oprichters van No Waste Army, is blij met zijn supermarkt. Dat was een droom, zegt hij, in de ruim drie jaar dat zijn organisatie bestaat. Maar een permanente supermarkt voor ‘wonky’ producten is geen doel. „Het probleem van verspilling kunnen we pas goed aanpakken als de supermarkten minder streng worden. In de gesprekken die we met ze voeren, zie ik wel de bereidheid om het anders te doen, maar iedereen is bang om een eerste stap te zetten.”

Supermarkten gaan niet in op de vraag wat precies de eisen zijn die aan groente en fruit worden gesteld. Een woordvoerder van Albert Heijn laat weten dat een komkommer niet kaarsrecht hoeft te zijn. „Binnen onze specificaties is ruimte voor natuurlijke variatie in vorm en een lichte kromming. Kleinere, grotere en kromme komkommers worden daarnaast gebruikt in kant-en-klaarproducten en sappen.” De vraag wat „licht” is, en hoeveel graden de kromming mag zijn, wordt niet beantwoord. Wel zegt Albert Heijn: „Vrijwel al onze komkommers groeien recht (en vallen daarmee dus binnen onze specificaties), doordat onze telers tijdens de teelt sturen op een zo recht mogelijke groei.”

Zoom in

Zoom in

Foto’s Simon Lenskens
Zonder geodriehoek

Bij teler De Koning worden al te kromme exemplaren er al bij voorbaat tussenuit gevist. „Dat gebeurt op zicht. Eén kromme in een doos kan wel, maar niet drie of vier.” Als hij moet zeggen hoeveel graden ‘krom’ is: „20 graden is toegestaan. En af en toe eentje met een hoek van 45 graden. Maar niemand staat hier met een geodriehoek.”

Dat supermarkten regels niet specificeren is ook de ervaring van Van der Steen. „Telers mogen de eisen van de supermarkten niet delen. Wie dat probeert, wordt op de vingers getikt, met een mailtje dat je als dreigend kan interpreteren. De macht die supermarkten hebben is enorm en eng.”

Het beeld naar buiten is anders. Lidl, Dirk, Jumbo en Albert Heijn steunen de Verspillingsvrije Week. En Albert Heijn is ook bekend van het schap met ‘Buitenbeentjes’, voor eten dat „minder mooi” is. Maar Van der Steen blijft sceptisch. „Ik zag een mooie video van Albert Heijn op LinkedIn. Maar één actie voeren volstaat niet. Er moet fundamenteel wat veranderen.”

De hoge eisen zijn ook niet toekomstbestendig, denkt Van der Steen. „Bij de extreme weersomstandigheden, die oogsten kleiner maken, kunnen we het ons niet veroorloven om groente en fruit weg te gooien. Je mag straks al blij zijn dat er peren en komkommers zijn.”

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie