In de Verenigde Staten zijn dit schooljaar bijna 12.000 boektitels verboden op openbare scholen. Dat blijkt uit een rapport van PEN America, een belangenorganisatie die zich inzet voor schrijvers en de vrijheid van meningsuiting. Voornamelijk fictie met thema’s als seksualiteit, etniciteit of gender wordt uit de schoolbibliotheken gehaald.
PEN America begon in 2021 met het meten van boekcensuur in de Verenigde Staten. In dat schooljaar werden ongeveer 2.500 titels verbannen. Dit jaar zijn dat er bijna vijf keer zoveel.
Van de verboden titels is 87 procent fictie. Veel boeken bevatten queer personages of behandelen onderwerpen als etniciteit, feminisme of kolonialisme. Zo werden The Handmaid’s Tale van Margaret Atwood en Jane Eyre van Charlotte Brönte van de planken gehaald. Stephen King is de meest gecensureerde auteur: in totaal werden zijn boeken 312 keer verboden.
Niet alleen romans worden geweerd. Ook informatieboeken over bijvoorbeeld slavernij of feminisme verdwijnen uit schoolbibliotheken. Het Achterhuis van Anne Frank staat ook op de lijst, onder meer vanwege passages over haar seksualiteit.
Trend van censuur
Volgens PEN America hangt de groei van het aantal verboden titels samen met drie ontwikkelingen: strengere wetgeving, toenemende druk op scholen en het gebruik van generatieve AI.
In 72 procent van alle schooldistricten hield een boekverbod verband met wetgeving van de staat. Soms verwezen scholen rechtstreeks naar een wet, soms werd een door de staat ingestelde commissie ingezet om boeken te beoordelen.
In Texas – 8.100 censureringen – werd vorig jaar bijvoorbeeld de SB 13 aangenomen. Deze wet geeft ouders meer zeggenschap over de boeken die hun kinderen op school kunnen lezen en legt schooldistricten strengere regels op voor hun bibliotheekcollecties. Een lijst met nieuwe titels moet minimaal dertig dagen openbaar staan. Daarna stemt het schoolbestuur in een openbare vergadering. Materiaal met ‘obscene’ of ‘aanstootgevende’ inhoud moet worden uitgesloten.
Ook intimidatie van bibliotheekpersoneel speelt een rol. Medewerkers worden onder druk gezet door lokale autoriteiten en actiegroepen. Die werkelijkheid kwam aan het licht door The Librarians: een documentaire waarin Amerikaanse bibliothecarissen vertellen over de toenemende druk rond hun collecties.
PEN deed daarnaast onderzoek naar de rol van generatieve AI in boekcensuur. Chatbots blijken hun advies lang niet altijd te baseren op de wettelijke norm, maar verwijzen naar boeken die eerder door andere schooldistricten zijn verboden. Zo ontstaat een sneeuwbaleffect: een boek dat eenmaal ergens is verboden, kan door AI opnieuw als problematisch worden aangemerkt. Een eerder verbod wordt daarmee zelf een argument voor een nieuw verbod, los van de inhoud van het boek.
Lees ook
Ook in Nederland staan bibliotheken onder druk. Daarom nodigde de KB Nationale Bibliotheek de Amerikaanse activist Leila Green Little uit
Druk op Nederlandse bibliotheken
Ook in Nederland staan bibliotheken onder druk. Zo werden er voorlezende dragqueens in bibliotheken bedreigd en werd er een steen gegooid door de ruit van een Utrechtse boekhandel gespecialiseerd in genderstudies.
Wilma van Wezenbeek, directeur van de de KB Nationale Bibliotheek, vindt de situatie in Amerika alarmerend: „Vrije toegang tot kennis en verschillende perspectieven is van groot belang in een open samenleving. Sterker nog; het is een kernwaarde van democratie.” Van Wezenbeek pleit voor „boeken die schuren” en zegt zich „dag in, dag uit” in te zetten voor de vrije toegang tot informatie.
Maak NRC jouw voorkeursbron op Google
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.
Meer informatie
Kies NRC als voorkeursbron
Melding voorkeursbron sluiten
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie