In de Stille Oceaan bouwt zich een uitzonderlijk sterke El Niño op. Amerikaanse onderzoekers geven 75 procent kans dat hij dit najaar alle voorgangers sinds 1950 overtreft. In Nederland en België blijft het effect klein, al is 2027 wereldwijd mogelijk een recordwarm jaar.

Langs de evenaar in de Stille Oceaan komt normaal koud water uit de diepte omhoog. Tijdens een El Niño gebeurt dat veel minder. Tegelijk schuift een enorme massa warm water van het westen naar het midden en oosten van de oceaan. Het zeeoppervlak warmt daar sterk op en de windpatronen veranderen mee.

Het is een natuurlijk verschijnsel dat om de drie tot zeven jaar terugkeert. De tegenhanger heet La Niña: dan komt er net extra koud water boven en koelt het wat af.

Waarom deze zo sterk is

De huidige El Niño piekt komende winter. Het Amerikaanse klimaatvoorspellingscentrum van weerdienst NOAA meldde in september dat het zeewater in het oosten van de oceaan al meer dan 3 graden warmer was dan normaal. De kans op een ‘zeer sterke’ El Niño schat het centrum op meer dan 90 procent.

Waarom precies deze zo krachtig uitvalt, is onduidelijk. “Dat weten we niet echt”, zegt klimaatwetenschapper Wilco Hazeleger van de Universiteit Utrecht. “Soms komt er een extra grote El Niño voor. Wetenschappers zagen al enige tijd een opbouw van het warme water in het westen en dit jaar is dat gaan verplaatsen.”

Daarbovenop komt de klimaatverandering: de Stille Oceaan is, zoals bijna de hele wereld, al warmer dan vroeger. Dat verklaart niet alles. “Toch is dit, zelfs als je de opwarming van de aarde verdisconteert, een erg sterke El Niño”, aldus Hazeleger. Sterke edities waren er eerder, in 1997-1998 en 2015-2016. Deze wordt volgens hem mogelijk de sterkste sinds er met instrumenten gemeten wordt.

Leestip: Amazonegebied geteisterd door extreme weersomstandigheden nog voor de komst van El Niño

Golven door de atmosfeer

Het warme water verandert de lucht erboven. Boven het warmste water stijgt lucht op, en waar lucht stijgt, valt de meeste regen. Verschuift het warme water, dan verschuiven dus ook de natte en droge gebieden.

Het blijft niet bij de tropen. “Net zoals je een steen in een vijver gooit en golven in de vijver verplaatsen, gebeurt dat ook in de atmosfeer”, zegt Hazeleger. Die grote golven dragen de verstoring de hele wereld rond.

De gevolgen zijn het grootst rond de Stille Oceaan zelf: in Zuid-Amerika en in Indonesië, de Filipijnen en Australië. Ook Afrika en Noord-Amerika krijgen ermee te maken. De Wereld Meteorologische Organisatie waarschuwde begin september voor meer kans op overstromingen, droogte en extreme hitte.

En bij ons?

Hier valt het mee. “Een van de weinige plaatsen wereldwijd waar El Niño nauwelijks of geen effect heeft, is Noordwest-Europa”, zegt Hazeleger. Eén klein effect is wel bekend: de kans op een nat voorjaar is groter dan normaal.

Indirect merkt iedereen het wel. Bij een El Niño stijgt de gemiddelde temperatuur op aarde, vooral in het jaar erna. Volgens de WMO kan 2027 het warmste jaar ooit gemeten worden.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Wat nog onzeker is

Het blijft een voorspelling. NOAA zegt zelf dat de typische gevolgen bij zo’n sterke El Niño waarschijnlijker worden, maar niet gegarandeerd zijn.

Ook de rol van klimaatverandering is niet uitgeklaard. Of de opwarming zulke El Niño’s sterker maakt, noemt Hazeleger een open vraag. De gevolgen lijken wel toe te nemen: natte gebieden worden natter, droge droger. “Er wordt hier veel onderzoek naar gedaan en de klimaatonderzoekers zijn er nog niet precies uit.”

Zeker is dat de piek nog moet komen. Pas na de winter is duidelijk of deze El Niño het record echt breekt.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

!