De aeromonasbacterie, die een schadelijke stof produceert, speelt mogelijk een rol in het ontstaan van de chronische darmontsteking colitis ulcerosa. Daarover publiceerden Chinese onderzoekers donderdag in Science. Opvallend genoeg komt deze bacterie in de darmen van Europeanen niet tot nauwelijks voor. Toch wekt het onderzoek ook in Nederland interesse.
Bij patiënten die lijden aan colitis ulcerosa is de dikke darm chronisch ontstoken. De ziekte is vaak periodes in rust, en vlamt dan plotseling op. De dikke darm raakt acuut ontstoken en patiënten krijgen last van buikpijn, bloederige of slijmerige diarree en koorts. Bij colitis ulcerosa speelt het immuunsysteem een grote rol: afweercellen van de patiënt reageren te heftig op bacteriën die in de darmen thuis horen, en veroorzaken zo ontstekingen in de dikke darm.
Maar hoe de ziekte precies ontstaat, daar zijn wetenschappers nog niet over uit. Genetische aanleg speelt een rol, maar ook of je medicijnen gebruikt, hoe gezond je leeft en eet en welke bacteriën er in je darmen leven. Over die darmbacteriën gaat de publicatie in Science.
Vervuild drinkwater
De Chinese onderzoekers vergeleken de darmflora van gezonde mensen met die in colitispatiënten en deden een interessante observatie: in zo’n 70 procent van de colitispatiënten werd een variant van de aeromonasbacterie aangetroffen, een waterbacterie die de toxische stof aerolysine uitscheidt. De bacterie kwam in de darmen van slechts 12 procent van de gezonde mensen voor. Aeromonas is een staafvormige bacterie die voorkomt in vervuild drinkwater, vooral in landen met een warm en vochtig klimaat. Bij mensen kan de bacterie maag-darmklachten zoals buikpijn en diarree veroorzaken.
Wat die bacterie mogelijk te maken heeft met de darmklachten, vonden de onderzoekers toen ze een stuk nog niet ontstoken dikke darm van colitispatiënten onder de microscoop bekeken. De darmwand zit normaliter vol met macrofagen – afweercellen die lichaamsvreemde stoffen als het ware opeten. Dat is nodig, want de hele dag door passeren voedsel en ziekteverwekkers de darmen. Aan de afweercellen de taak om te onderscheiden welke stoffen gezond zijn en welke schadelijk. Macrofagen zijn cruciale poortwachters in dat proces. Bijna nergens in het lichaam bevinden zich zoveel macrofagen als in de darmwand.
Maar die macrofagen waren bijna nergens meer te bekennen in de nog niet ontstoken stukjes dikke darm van colitispatiënten. Dat bracht de onderzoekers op het vermoeden dat de giftige stof die de aeromonasbacterie produceert een rol speelt in de afbraak van die macrofagen. Een proef met muizen bevestigde dat: de bacterie verminderde ook bij hen macrofagen in de darm. Maar als ze tegelijk antistoffen kregen die aerolysine neutraliseert, werden de macrofagen niet afgebroken.
„We wisten al dat bij colitis ulcerosa het immuunsysteem te heftig reageert op de bacteriën die van nature in onze darmen aanwezig zijn”, zegt John Penders, hoofdonderzoeker van de microbioomgroep van het Maastricht UMC+. „Interessant aan deze studie is dat het laat zien wat zich voltrekt vóórdat het immuunsysteem op hol slaat.” Volgens Penders bevestigt dit wat al vaker door onderzoekers werd gesuggereerd: dat bij een deel van de colitispatiënten een eerder doorgemaakte infectie een trigger kan zijn voor het ontstaan van de darmziekte.
Penders is wel erg verbaasd dat bij zoveel patiënten in deze studie de aeromonasbacterie werd aangetroffen. „Deze bacterie is, in ieder geval in Europa, geen normale bewoner van onze darmen. We treffen het aan in slechts 1 procent van alle gevallen van maag-darmklachten, en vrijwel nooit bij gezonde mensen.” Bovendien heeft volgens Penders de aeromonasbacterie pas effect op macrofagen als deze voor langere tijd aanwezig is in de darmen. „Bij Europeanen zien we niet dat deze bacterie in staat is om zich in de darmen te vestigen, maar we weten dat de samenstelling van de darmflora over de wereld verschilt. Bacteriën waar wij reizigersdiarree van krijgen, kunnen bij mensen aan de andere kant van de wereld gewoon in hun darmen thuishoren.”
Penders acht de kans klein dat deze aeromonasbacterie ook in Nederland een rol speelt in de ontwikkeling van colitis ulcerosa.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
NIEUW: Geef dit artikel cadeau
Als NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.