Moeten de rijkste inwoners van belastingparadijs Zwitserland binnenkort erf- en schenkbelasting van 50 procent betalen over hun miljoenen? Die vraag hangt zondag in de lucht bij een landelijk referendum. Gebaseerd op de recentste peilingen lijkt de kans klein dat het belastingplan een meerderheid van de stemmen gaat behalen, toch woedt er al hevige discussie sinds het plan drie jaar geleden werd geïntroduceerd. 

Het voorstel werd in 2022 bedacht door de Jonge Zwitserse Socialisten (JUSO), de onafhankelijke jongerentak van de Socialistische Partij. Om meer geld op te halen voor uitgaven aan klimaatbeleid, stelden zij voor vermogens boven de 50 miljoen Zwitserse frank (ruim 53 miljoen euro) een erf- en schenkbelasting van 50 procent op te leggen. Erfbelasting bestaat alleen op kanton- en gemeenteniveau in Zwitserland, en bedraagt maximaal 3,5 procent boven een vrijgestelde som. Anders dan in het belastingplan van JUSO, worden echtgenoten en directe familieleden meestal uitgezonderd.  

De belasting is van toepassing op ongeveer 2.500 huishoudens in Zwitserland en moet zo’n 4 miljard Zwitserse frank (4,3 miljard euro) opleveren. Dat geld kan ingezet worden om de Zwitserse klimaatdoelstellingen te behalenvinden de Jonge Socialisten. Het zijn volgens hen de rijken die verantwoordelijk zijn voor de meeste uitstoot. „In Zwitserland veroorzaakt een superrijk persoon in een paar uur meer CO2-uitstoot dan een gemiddeld persoon in zijn hele leven”, staat in de initiatieftekst. Bovendien blokkeren de rijkste Zwitsers en de fossiele brandstoflobby klimaatmaatregelen, schrijft JUSO-voorzitter Mirjam Hostetmann per e-mail. „Met ons referendum pakken we de kern van het probleem aan: degenen die het meest verantwoordelijk zijn voor de klimaatcrisis en er het meest van profiteren, moeten eindelijk hun eerlijke deel bijdragen.”

‘Initiative for a Future’

Begin maart 2024 had JUSO de benodigde honderdduizend stemmen behaald om een referendum te kunnen organiseren. De stemming over het ‘Initiative for a Future’ vindt deze plaats. Het plan maakt al jaren veel los in Zwitserland, dat bekendstaat om zijn voordelige belastingregels. Peter Spuhler, eigenaar van onder meer trein- en trambouwer Stadler Rail en een van de rijkste mensen van het land, heeft herhaaldelijk gezegd dat het initiatief van JUSO hem dwingt te verhuizen. „Het zou een ramp zijn voor Zwitserland als het plan wordt aangenomen.”

In Zwitserland veroorzaakt een superrijk persoon in een paar uur meer CO2-uitstoot dan een gemiddeld persoon in zijn hele leven

Initiatieftekst referendum

Spuhler zegt dat zijn nakomelingen volgens het plan van JUSO 1,5 tot 2 miljard frank zouden moeten betalen, maar dat een groot deel van dat geld vastzit in zijn vele bedrijven. Daarmee raakt hij aan een zorg die leeft bij meer inwoners,van miljardairs tot eigenaars van familiebedrijven. Wat als hun bedrijf verkocht moet worden om de erfbelasting op te hoesten? „Dat de miljardairs tegen het referendum zijn, is geen verrassing”, zegt Hostetmann. „Maar de angsten die zij zaaien over familiebedrijven zijn ongegrond.” Door de vrijstelling van de belasting tot 50 miljoen Zwitserse frank worden familiebedrijven volgens haar „structureel niet getroffen, aangezien maar heel weinig bedrijven een vermogen hebben dat ook maar in de buurt komt van dit bedrag”. 

Als een meerderheid van de Zwitsers voor het initiatief stemt, wordt de belasting per direct van kracht. Hoewel uit de recentste peilingen blijkt dat slechts een kwart van de Zwitsers hetvoorstel steunt, zei bankier Philip Rochat tegen de Britse zakenkrant Financial Times dat verschillende mensen hebben gekozen om de stemming niet af te wachten en uit voorzorg te verhuizen. Volgensmanaging partner bij privébank Lombard Odier hebben ook buitenlandse klanten besloten niet naar Zwitserland te verhuizen vanwege het„uiterst schadelijke” – voorstel. Ook minister van Financiën en bondspresident van Zwitserland, Karin Keller-Sutter, zei vorige maand dat „het initiatief de aantrekkelijkheid van Zwitserland voor vermogende particulieren aanzienlijk [zou] verminderen”. De regering adviseerde haar burgers tegen te stemmen. 

JUSO houdt er rekening mee dat het initiatief zondag inderdaad verworpen wordt, maar zegt in tevreden te zijn dat het voorstel zoveel heeft losgemaakt in Zwitserland en jongeren heeft overtuigd. „Ongeacht de uiteindelijke uitkomst is het referendum erin geslaagd sociale rechtvaardigheid en klimaatbeleid centraal te stellen in de publieke discussie”, zegt Hostetmann.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie

NIEUW: Geef dit artikel cadeau
Als NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.

Waarom je NRC kan vertrouwen