Meer dan een midlifecrisis
Opvliegers en hormoonschommelingen koppelen we direct aan vrouwen, maar ook mannen ontkomen niet aan veranderingen naarmate de jaren tellen. Vaak worden symptomen als vermoeidheid of een gebrek aan initiatief in de slaapkamer weggewuifd als stress of een dipje. Toch is er soms meer aan de hand.
De term ‘andropauze’ of ‘mannelijke menopauze’ duikt steeds vaker op in gesprekken over well-being. Hoewel het een populaire benaming is, dekt de lading medisch gezien niet helemaal de lading. Vrouwen ervaren een relatief abrupt einde van hun vruchtbare periode, terwijl het bij mannen gaat om een veel geleidelijker proces. Het is belangrijk om te herkennen wat er fysiologisch gebeurt, zodat je hem kunt steunen in plaats van je alleen maar te ergeren aan zijn gedrag.
Wat er medisch gezien gebeurt
Vanaf ongeveer het dertigste of veertigste levensjaar daalt de testosteronspiegel bij mannen met gemiddeld 1 procent per jaar. Dit is een natuurlijk verouderingsproces. Artsen spreken liever van laat hypogonadisme. Onderzoekers van de gerenommeerde Mayo Clinic benadrukken dat dit syndroom niet elke man treft.
De cijfers laten zien dat het om een minderheid gaat. Tussen de 40 en 50 jaar heeft slechts 1 tot 5 procent van de mannen te maken met klinisch lage waarden. In de categorie 50 tot 60 jaar loopt dit op naar 5 tot 10 procent, en boven de 60 jaar ervaart ongeveer een op de vijf mannen deze daling. Hoewel veel mannen normale waarden behouden, kunnen degenen met een tekort wel degelijk flinke klachten ervaren. Denk aan verlies van spiermassa, toename van buikvet, botontkalking en soms zelfs opvliegers.
Signalen en de weg naar de dokter
De symptomen zijn vaak vaag en kunnen lijken op een depressie of burn-out. Hij voelt zich wellicht futloos, slaapt slecht en merkt dat zijn libido afneemt. Ook erectiestoornissen kunnen een signaal zijn dat de hormoonspiegel te laag is. Omdat deze klachten ook door leefstijl of werkdruk kunnen komen, is zelfdiagnose onmogelijk.
De enige manier om zekerheid te krijgen is via een arts. De diagnose vereist doorgaans twee afzonderlijke bloedtests, die in de ochtend moeten plaatsvinden omdat testosteronwaarden gedurende de dag schommelen. Als de waarden inderdaad te laag zijn, volgt vaak een onderzoek van de hypofyse om andere oorzaken uit te sluiten. Pas als het klinische beeld compleet is, kan er nagedacht worden over een behandelplan.
Behandeling is maatwerk, geen snelle fix
Mocht er sprake zijn van een aantoonbaar tekort, dan zijn er medische opties zoals testosteronsuppletie. Dit kan via gels, pleisters, injecties of pillen. Het klinkt als een aantrekkelijke oplossing om de klok terug te draaien, maar medische experts van onder andere UroFrance en de Mayo Clinic waarschuwen voor voorzichtigheid.
Hormoontherapie is geen simpele vitaminekuur. Het vereist strikt toezicht en is niet zonder risico’s. Zo wordt de behandeling afgeraden bij mannen met (een voorgeschiedenis van) prostaat- of borstkanker, onbehandelde slaapapneu of ernstig hartfalen. Ook moeten de prostaat en het bloed regelmatig gecontroleerd worden tijdens de therapie. Het is dus geen one-size-fits-all oplossing en het effect kan per persoon variëren.
Gezonde leefstijl als basis
Voordat er naar medicatie wordt gegrepen, is het goed om te weten dat leefstijl een enorme invloed heeft op de hormoonhuishouding. Overgewicht en weinig beweging kunnen de testosteronspiegel verder verlagen. Een gezonder dieet, krachttraining en voldoende slaap zijn vaak de eerste en veiligste stappen naar herstel.
Voor jou als partner is het vooral fijn om te weten wat er speelt. Het begrip dat zijn gedrag mogelijk een medische oorzaak heeft, haalt de spanning vaak al uit de lucht. Het opent de deur naar een goed gesprek en wellicht een gezamenlijk bezoek aan de huisarts.