Onderzoekers brachten de verspreiding van de schimmel Aspergillus fumigatus in kaart. Die kan bij mensen met een verzwakt afweersysteem levensbedreigend zijn. Hoewel de schimmel overal in de lucht voorkomt, wordt hij veel meer gevonden in glastuinbouw- en bollengebied.
De schimmel Aspergillus fumigatus is een veel voorkomende schimmel die je in de hele wereld ziet. De schimmel groeit goed in plantaardig materiaal, zoals in grote bergen landbouwafval. Vanuit deze hopen afval verspreiden de schimmelsporen zich door de lucht. We ademen ze iedere dag in, maar met een goed werkend immuunsysteem is dat geen probleem.
“Mensen met een sterk verzwakt afweersysteem, denk aan patiënten op de ic of die een chemokuur hebben gehad, kunnen de schimmelsporen in hun longen niet goed opruimen, waarna een infectie kan ontstaan”, vertelt hoofdonderzoeker Eveline Snelders van Wageningen University & Research. “Als gevolg daarvan overlijden naar schatting jaarlijks tweehonderd mensen in Nederland.”
Hoe gingen ze te werk?
De onderzoekers begonnen twee jaar geleden met de zoektocht naar vrijwilligers die zelf metingen wilden doen. Om een goede spreiding over heel Nederland te krijgen, verdeelden ze het land in honderd gelijke vakken. Per vak kozen ze drie vrijwilligers om een val op te hangen en sporen uit de lucht op te vangen. “Na onze oproep via de media, hadden we binnen enkele dagen meer dan 8500 aanmeldingen”, vertelt Snelders. “We hebben het onderzoekspakket met de val en plakstrips uiteindelijk aan 500 mensen opgestuurd met een uitstekende spreiding door heel Nederland.”
De vallen bleven vier weken hangen en vingen allerlei verschillende pollen, stof en schimmelsporen op. “Toen de vrijwilligers de plakstrips weer terugstuurden naar het lab, bleek 80 procent van de teruggestuurde monsters bruikbaar”, vertelt Snelders. “We hebben uiteindelijk de schimmelsporen van 355 vallen opgekweekt.”
Ze vonden de schimmel in de lucht door heel Nederland. Er was weinig verschil in de hoeveelheid sporen tussen de gebieden, alleen langs de kust vonden ze lagere concentraties. Wat echter opvalt is dat de hoeveelheid resistente schimmelsporen in de lucht wel verschilt. “In verstedelijkt gebied en gebieden waar veel maisteelt plaatsvindt vonden we relatief weinig resistente schimmels in de lucht”, aldus Snelders. “Aan de andere kant vonden we juist relatief veel resistente sporen in gebieden met veel glastuinbouw en bollenteelt.”
Resistente mutaties en infectieziekten
Er zijn twee mutaties van A. fumigatus die vaak voorkomen bij patiënten in Nederland, de TR34- en TR46-mutatie. De sporen van de TR34-mutatie zijn door het hele land in de lucht gevonden, bij alle soorten landgebruik, maar iets minder vaak in steden. De TR46-mutatie aan de andere kant lijkt vaker voor te komen in gebieden waar veel aan glastuinbouw en bollenteelt wordt gedaan.
“Wij verwachten dat op korte termijn stoppen met het gebruik van één specifiek antischimmelmiddel waartegen de schimmel resistent is, niet zal helpen om de resistentie in de lucht snel te verminderen”, vertelt de onderzoeker. De schimmel is namelijk ook resistent tegen allerlei andere antischimmelmiddelen, die vaak langer in het milieu blijven. “Ik denk dat het daarom kansrijker is om te focussen op de afvalstromen. Dat is waarschijnlijk de snelste manier om nieuwe toevoer en verspreiding van resistente schimmels via de lucht te beperken.” Denk hierbij aan het snel afvoeren van afval en ervoor zorgen dat grote hopen niet lang in de buitenlucht blijven liggen.
“De bevindingen uit dit onderzoek zijn niet alleen belangrijk voor het beter begrijpen van de huidige verspreiding van de resistente schimmel, ze roepen ook veel nieuwe vragen op”, vertelt Snelders. “Daar willen het RIVM en het RadboudUMC graag vervolgonderzoek naar doen.”
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: !