Catherine Merridale is een vooraanstaand Brits historica en schrijfster van geweldige boeken over de Russische geschiedenis. Haar Lenin on the train (2016), het verhaal van Lenins terugkeer in 1917 naar Rusland uit Zwitserse ballingschap, was een internationale bestseller. Dat succes stelde haar in staat om ontslag te nemen als hoogleraar en zich aan het schrijven van fictie te wagen. Het was een lang gekoesterde wens. Merridale vertelde me het in 2017 op een boekfestival in Gent, waar we beiden optraden. Ze was toen net begonnen met schrijven. Onlangs kwam ze met het resultaat: Moscow Underground, een literaire thriller, die je meesleurt in het Moskou van 1934, waar de Stalinterreur net is begonnen.
Met een gouden pen verbeeldt Merridale de paranoïa van die tijd. Je beseft daardoor ook hoe het er in het Rusland van Poetin aan toe gaat, nu de Stalinverering terug is en zelfs kinderen hun ouders verraden.
In Moscow Underground herkende ik de schelmenroman Het ondergrondse Moskou (1924) van Gleb Aleksejev. Het is het verhaal over een zoektocht naar een kostbare bibliotheek uit Constantinopel, die Ivan de Verschrikkelijke in de zestiende eeuw ergens diep onder het Kremlin zou hebben verborgen.
Om die bibliotheek draait ook de plot van Moscow Underground. Hoofdpersoon is officier van justitie Anton Belkin, die de moord op een belangrijke archeoloog onderzoekt. Zijn lijk lag bij een bouwplaats voor de nieuw aan te leggen Moskouse metro. Een jong boefje wordt verdacht van de moord, maar Belkin gelooft in zijn onschuld en meent dat er iets heel anders speelt.
Hij wordt in zijn onderzoek aangemoedigd door de voormalige politiek commissaris Vika Volkova, met wie hij in de burgeroorlog van 1918-1921 een verhouding had. Ze hebben zelfs een dochter die, zoals later in het verhaal blijkt, spoorloos verdwenen is. In 1934 is diezelfde Vika een machtige vrouw binnen de geheime politie NKVD.
Als Belkin door zijn superieuren van de zaak wordt gehaald, zet zij hem onder druk om zijn onderzoek stiekem voort te zetten, ook omdat ze vermoedt dat andere hooggeplaatste NKVD’ers bij de moord betrokken zijn. Die interne machtsstrijd, die je zo kunt toepassen op het Rusland van Poetin, zet Merridale razend spannend neer en blijkt algauw de werkelijke kern te zijn van haar politieroman, die je door heel Moskou voert om in de catacomben van het Kremlin te eindigen.
Ook laat Merridale goed zien hoe iedereen met een belangrijke positie in die tijd werd gemanipuleerd. Zo chanteert Vika haar ex-geliefde behalve met zijn verleden als deserteur in de burgeroorlog ook met de arrestatie van zijn vader, een voormalige revolutionaire avant-garde schilder. Door zulke praktijken is iedereen bang voor elkaar en doet dingen die hij of zij niet wil. Natuurlijk blijkt bij de afwikkeling van de plot de onnozelste bijfiguur de verrader te zijn en is een machtige NKVD-chef de grootste schurk. Als je Moscow Underground uit hebt kun je alleen maar hopen dat Merridale doorgaat op het pad van de fictie. Ze kan het als geen ander.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie

NIEUW: Geef dit artikel cadeau
Als NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.

De journalistieke principes van NRC