De Europese top van donderdag deed een beetje denken aan crisisberaad van Europese regeringsleiders tijdens de Griekse crisis. De media brengen het als een make-or-break summit. Op tafel ligt een complex financieel issue waarachter gigantische politieke belangen schuilgaan – destijds leningen aan Griekenland, nu het (indirecte) gebruik van bevroren Russische tegoeden voor Oekraïne. De zaal zit vol regeringsleiders die weinig begrijpen van de haute finance, maar wel hun juridische en financiële adviseurs en hun mobiele telefoons hebben moeten achterlaten. Wat kan er nog misgaan, zou je denken.
Wel, wat er tegenwoordig mis kan gaan, is het volgende: het ondermijnende gedrag van de Amerikanen. Tijdens de eurocrisis bewerkte president Obama achter de schermen Europese regeringsleiders om te zorgen dat de eurozone niet uiteen zou vallen en dat Griekenland zijn leningen kreeg. Ook oefende Washington druk uit op financiële instellingen om Europa niet kapot te stunten. Obama probeerde Europa bijeen te houden. Trump doet het omgekeerde. Helaas, want de belangen zijn veel groter dan destijds. Niet alleen de integriteit van de eurozone staat op het spel, maar ook (de financiering van) de veiligheid van Oekraïne en daarmee de veiligheid van heel Europa. En wat doet Trump? Hij aast zelf op die Russische tegoeden, om ze deels naar Rusland te sluizen en deels in eigen zak te steken. Trump en zijn mensen hebben achter de schermen alles gedaan om Europese besluitvorming hierover te saboteren.
Ingewijden vertellen dat de Amerikanen de afgelopen weken Europese regeringsleiders ongelooflijk onder druk hebben gezet om te zorgen dat ze niet aan de Russische tegoeden bij Euroclear zouden komen – zelfs niet als onderpand voor leningen aan Oekraïne. Hoewel de Europeanen de Euroclear-route zijn gaan verkennen omdat Trump het financiële kleed onder Oekraïne vandaan trok en zij nu alleen voor het onderhoud van Oekraïne moeten zorgen, haalden de Amerikanen grove dreigementen uit de kast om hen daarvan af te houden. Washington zou landen die geld bij Euroclear hebben staan (van Hongarije tot BRICS-landen als Saoedi-Arabië en Brazilië) pushen om het daar weg te halen en zelfs om de euro niet langer als reservemunt te gebruiken. De leegloop bij Euroclear is overigens al aan de gang. Ook dreigde Washington Europese landen en bedrijven af te sluiten van Amerikaanse clouds, satellietsystemen of toegang tot Wall Street. Sommige EU-landen, die niks zagen in het plan, vonden het prima dat de Amerikanen er zo hard in gingen. Maar feit blijft: dit zijn botte afperspraktijken, door een bondgenoot die tachtig jaar voor veiligheid in Europa zorgde. Nu gooit die Europa voor de bus. Vergeleken hierbij was de Griekse crisis kinderspel.
Het is de bedrading onder mondiale financiële transacties, wapensystemen, satellieten en clouds
Europeanen ondervinden nu wat de Canadese blogger en auteur Cory Doctorow in 2023 bedoelde toen hij de term ‘enshittification’ bedacht – een schuttingwoord dat vleugels kreeg en bij de American Dialect Society tot woord van het jaar werd uitgeroepen. Doctorow doelde op onlineplatforms die burgers lokken met mooie beloftes over vrije meningsuiting en gratis dienstverlening en die, als er miljoenen gebruikers zijn, hen beginnen af te persen door geld te vragen of data te stelen. Nu zien we dit in de Amerikaanse buitenlandpolitiek. Amerikaanse hegemonie wordt geschraagd met netwerken waarvan de hele wereld gebruikmaakt. Het is de bedrading onder mondiale financiële transacties, wapensystemen, satellieten en clouds. Zonder Amerikaanse goedkeuring werkt er weinig meer. Als het Verenigd Koninkrijk ooit zijn kernwapen wil gebruiken, vol Amerikaanse software, heeft het Amerikaanse toestemming nodig. Als de Europese Commissie werkt met een Amerikaans communicatiebedrijf op het gebied van onderwijs, kunnen data van Europese schoolkinderen worden gebruikt. Dit zijn reële voorbeelden, helaas.
De Euroclear-saga maakt twee dingen duidelijk. Een: Europa begrijpt dat het, linksom of rechtsom, Oekraïne moet financieren – en het handelt daarnaar. Maar twee: de Amerikanen zijn een bedreiging geworden voor de interne markt, de euro, en de Europese veiligheid en democratie. Europa heeft een eigen bedrading nodig, om overeind te blijven. En snel ook.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC